Χρειαζόμαστε μια Ευρώπη που θα εξασφαλίζει τις προϋποθέσεις για να ζούμε με ασφάλεια, αξιοπρέπεια και ειρήνη τα επόμενα 72 χρόνια
Του Χρήστου Πιλάλη
Ένα σακίδιο με νερό, τρόφιμα, φάρμακα, φακό, μπαταρίες και μετρητά. Τις τελευταίες ημέρες, το λεγόμενο «σακίδιο των 72 ωρών» βρίσκεται στο επίκεντρο μιας πυκνής αρθρογραφίας στον ελληνικό Τύπο. Αυτή είναι η νέα εικόνα της ευρωπαϊκής ετοιμότητας. Με τις πρόσφατες κατευθυντήριες οδηγίες της, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καλεί τα κράτη-μέλη να ενθαρρύνουν την προετοιμασία των πολιτών για τουλάχιστον 72 ώρες αυτάρκειας σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης. Πόλεμοι, φυσικές καταστροφές, κυβερνοεπιθέσεις, ενεργειακές κρίσεις. Το μήνυμα είναι σαφές: ετοιμαστείτε για το χειρότερο.
Η προετοιμασία για έκτακτες καταστάσεις είναι ασφαλώς αναγκαία. Αλλά πίσω από τη φαινομενικά αθώα προτροπή κρύβεται ένα βαθύτερο πολιτικό ερώτημα. Ποιος έχει τελικά την ευθύνη για την ασφάλεια της κοινωνίας;
Η διαρκής επίκληση της «ατομικής ευθύνης» δεν είναι μια αθώα επιλογή, αλλά έχει πολιτικό περιεχόμενο και κοινωνικές συνέπειες. Είναι η ίδια λογική που εμφανίζεται κάθε φορά που οι υποχρηματοδοτούμενες δημόσιες υποδομές της χώρας μας δεν επαρκούν. Οι πολίτες καλούνται να προσαρμοστούν, να προνοήσουν, να προστατευτούν μόνοι τους. Να αναλάβουν προσωπικά το κόστος μιας συλλογικής αποτυχίας.
Όμως κανένα σακίδιο δεν μπορεί να υποκαταστήσει ένα λειτουργικό σύστημα υγείας, έναν αποτελεσματικό μηχανισμό Πολιτικής Προστασίας, αντιπλημμυρικά έργα ή αξιόπιστες δημόσιες υποδομές. Το κράτος δεν απαλλάσσεται από τις υποχρεώσεις του επειδή ο πολίτης αγόρασε έναν φακό και τρεις κονσέρβες.
Και ποιος μπορεί να ανταποκριθεί σε αυτή τη νέα απαίτηση; Η οικογένεια που δυσκολεύεται να πληρώσει το ηλεκτρικό ρεύμα, ο χαμηλοσυνταξιούχος ή ο άνεργος; Η ατομική αυτάρκεια προϋποθέτει οικονομικούς πόρους. Έτσι, η ασφάλεια αποκτά ταξικό πρόσημο: περισσότερη προστασία για όσους μπορούν να την αγοράσουν, μεγαλύτερη έκθεση στον κίνδυνο για τους υπόλοιπους.
Είναι χαρακτηριστικό ότι, ενώ έχει προταθεί η παροχή εξοπλισμού έκτακτης ανάγκης ή άλλης στοχευμένης ενίσχυσης σε οικονομικά ευάλωτα νοικοκυριά, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή περιορίζεται προς το παρόν στην εξαγγελία μιας σχετικής μελέτης, τα αποτελέσματα της οποίας αναμένεται να δημοσιοποιηθούν μέσα στο 2027. Για την αμυντική ετοιμότητα υπάρχουν μεγαλεπήβολα χρηματοδοτικά σχέδια, αλλά για την κοινωνικά δίκαιη πρόσβαση στην ατομική ετοιμότητα, προς το παρόν υπάρχει μια μελέτη.
Στο μεταξύ, ο φόβος γίνεται εμπόρευμα. Σακίδια επιβίωσης, ειδικός εξοπλισμός, προϊόντα έκτακτης ανάγκης συγκροτούν μια αναπτυσσόμενη αγορά. Η ανασφάλεια μετατρέπεται σε επιχειρηματική ευκαιρία. Ακόμη και η ίδια η Επιτροπή αναγνωρίζει επίσημα τον κίνδυνο «εμπορευματοποίησης της ετοιμότητας» και της εκμετάλλευσης του φόβου από εμπορικές πρακτικές.
Ο καπιταλισμός αποδεικνύεται για άλλη μια φορά εξαιρετικά ευέλικτος, αφού μπορεί να εμπορευτεί ακόμη και την αγωνία για την επιβίωση.
Υπάρχει όμως και κάτι βαθύτερο. Ο φόβος δεν δημιουργεί μόνο αγορές, αλλά μπορεί να διαμορφώσει και πιο πειθαρχημένες κοινωνίες. Η εμπειρία της πανδημίας έδειξε πόσο γρήγορα μπορούν, για την αντιμετώπιση μιας πραγματικής απειλής, να περιοριστούν δικαιώματα και ελευθερίες και να διευρυνθούν οι εξουσίες του κράτους. Η ανάγκη προστασίας της δημόσιας υγείας δεν αναιρεί την ανάγκη δημοκρατικού ελέγχου των έκτακτων μέτρων. Το δίδαγμα αποκτά ιδιαίτερη σημασία σήμερα, όταν η διαρκής προετοιμασία για την επόμενη κρίση τείνει να γίνει μέρος της καθημερινότητάς μας. Ο κίνδυνος είναι να συνηθίσουμε να ζούμε υπό τη διαρκή απειλή μιας καταστροφής, να θεωρούμε φυσιολογικά όσα άλλοτε θα αμφισβητούσαμε και ο φόβος να γίνεται μέσο ελέγχου της κοινωνίας. Τότε πολιτικές που σε άλλες συνθήκες θα προκαλούσαν κοινωνικές αντιστάσεις μπορούν να εμφανίζονται ως αναπόφευκτες.
Η χρονική και πολιτική συγκυρία δεν μπορεί να αγνοηθεί. Η ευρωπαϊκή στρατηγική ετοιμότητας παρουσιάστηκε τον Μάρτιο του 2025, μόλις μία εβδομάδα μετά τη Λευκή Βίβλο για την ευρωπαϊκή άμυνα. Η ίδια η στρατηγική προβλέπει στενότερη συνεργασία πολιτικών και στρατιωτικών μηχανισμών και συντονισμό με το ΝΑΤΟ. Την ίδια στιγμή, η ΕΕ προωθεί σχέδια κινητοποίησης έως 800 δισεκατομμυρίων ευρώ για την άμυνα.
Δεν πρόκειται λοιπόν απλώς για τεχνικές οδηγίες αντιμετώπισης καταστροφών. Η ετοιμότητα εντάσσεται σε μια ευρύτερη πολιτική στροφή, όπου η στρατιωτική ασφάλεια αναδεικνύεται σε κυρίαρχη προτεραιότητα. Και εύλογα τίθεται το ερώτημα: η Ευρώπη προετοιμάζει τους πολίτες να αντιμετωπίσουν τις κρίσεις ή τους εξοικειώνει με μια κοινωνία διαρκούς πολεμικής προετοιμασίας;
Όμως η πραγματική ασφάλεια δεν οικοδομείται πάνω στον φόβο, ούτε αγοράζεται από τα ράφια των καταστημάτων. Απαιτεί δημόσιες υποδομές, κοινωνική δικαιοσύνη, συλλογική προστασία, διπλωματία και πολιτικές ειρήνης.
Δεν χρειαζόμαστε μια Ευρώπη που θα μας μαθαίνει πώς να επιβιώνουμε επί 72 ώρες. Χρειαζόμαστε μια Ευρώπη που θα εξασφαλίζει τις προϋποθέσεις για να ζούμε με ασφάλεια, αξιοπρέπεια και ειρήνη τα επόμενα 72 χρόνια.
Δεν υπάρχουν σχόλια :
Δημοσίευση σχολίου