Του Μιχάλη Χαιρετάκη
Το παρόν κείμενο αποτελεί πολιτική και επιστημονική κριτική δημόσιας πολιτικής, βασισμένη σε διαθέσιμα στοιχεία, και δεν αποδίδει ποινικές ευθύνες σε πρόσωπα ή φορείς.
Μια σιωπηρή θεσμική καταστροφή , για να το γράψω κομψά, διαδραματίζεται στους ελληνικούς αγρούς. Ενώ η Ευρωπαϊκή Ένωση επέτρεψε και χρηματοδότησε μαζικούς εμβολιασμούς 1,8 εκατομμυρίων αγελάδων για τη οζώδη δερματίτιδα, σήμερα αρνείται κατηγορηματικά τον εμβολιασμό αιγοπροβάτων κατά της ευλογιάς, οδηγώντας σε μια ανείπωτη καταστροφή: εκατοντάδες χιλιάδες ζώα θανατωμένα, χιλιάδες κτηνοτρόφοι καταστραμμένοι, και ολόκληρες γενιές παραδοσιακής κτηνοτροφίας που εξαφανίζονται.
Η επιτυχία που κρύβουν: Πώς η ΕΕ εσωσε τις αγελάδες
Το 2015, όταν η οζώδης δερματίτιδα των βοοειδών εισέβαλε στην Ελλάδα από την Τουρκία, η αντίδραση της Ευρωπαϊκής Ένωσης ήταν άμεση και αποφασιστική. Η Επιτροπή εξέδωσε την Απόφαση 2015/2055, εγκρίνοντας το πρόγραμμα εκτάκτου εμβολιασμού βοοειδών στην Ελλάδα. Όχι μόνο επέτρεψε τον εμβολιασμό - τον προώθησε ενεργά.
“Ο μαζικός εμβολιασμός βοοειδών που εφαρμόστηκε στη νοτιοανατολική Ευρώπη περιόρισε επιτυχώς τα ξεσπάσματα της οζώδους δερματίτιδας στην περιοχή το 2015-16,” καταγράφει επισήμως η EFSA. Όταν η κλίμακα του προβλήματος έγινε εμφανής στις αρχές του 2016, ξεκίνησε μια περιφερειακή εκστρατεία μαζικού εμβολιασμού σε όλα τα Βαλκάνια.
Τα αποτελέσματα ήταν θεαματικά. Μέχρι το 2017, χάρη στις συντονισμένες εκστρατείες εμβολιασμού, η νόσος περιορίστηκε πλήρως. Πάνω από 1,8 εκατομμύρια βοοειδή εμβολιάστηκαν στη νοτιοανατολική Ευρώπη. Το πρόγραμμα εμβολιασμού σταμάτησε την επιδημία και έσωσε εκατοντάδες χιλιάδες ζώα από το θάνατο.
Η τραγωδία που βιώνουμε: Πώς η ΕΕ σκοτώνει τα αιγοπρόβατα
Σήμερα, εννέα χρόνια αργότερα, η ίδια ΕΕ που εμβολίασε επιτυχώς εκατομμύρια αγελάδες, αρνείται κατηγορηματικά τον εμβολιασμό των αιγοπροβάτων. Η επίσημη θέση είναι ξεκάθαρη: θανάτωση, όχι εμβολιασμός.
Τα στοιχεία της καταστροφής είναι συγκλονιστικά. Από τον Αύγουστο 2024 έως τον Αύγουστο 2025, καταγράφηκαν 903 κρούσματα σε 1.148 εκμεταλλεύσεις. Το αποτέλεσμα: 262.854 αιγοπρόβατα θανατώθηκαν. Δεν πέθαναν από τη νόσο - σκοτώθηκαν με εντολή του κράτους.
Σήμερα τα πράγματα είναι ακόμα πιο τραγικά. Περισσότερα από 470.000 αιγοπρόβατα έχουν θανατωθεί και περίπου 2.500 κτηνοτροφικές μονάδες έχουν κλείσει
Τα εμβόλια υπάρχουν - απλά απαγορεύονται
Το πιο σκληρό στοιχείο αυτής της ιστορίας είναι ότι τα εμβόλια για την ευλογιά αιγοπροβάτων όχι μόνο υπάρχουν, αλλά η ίδια η ΕΕ προσφέρει 500.000 δόσεις από την ευρωπαϊκή τράπεζα εμβολίων. Η Ευρωπαϊκή Αρχή για την ασφάλεια των τροφίμων (EFSA) έχει επιβεβαιώσει ότι τα ζωντανά εξασθενημένα εμβόλια παρέχουν ισχυρή προστασία 80-100% και μειώνουν σημαντικά την αναπαραγωγή και απέκκριση του ιού.
Η ελληνική κυβέρνηση επιμένει στην άρνηση. Η Ελλάδα δεν θα διακινδυνεύσει το ελεύθερο καθεστώς της», λένε χαρακτηριστικά, εξηγώντας πως η απώλεια αυτού του καθεστώτος θα είχε σοβαρές συνέπειες για τις εξαγωγές ελληνικών προϊόντων, όπως η φέτα. Τωρα με 470.000 θανατώσεις και 2500 κτηνοτροφικές μονάδες να έχουν κλείσει η απορία είναι ποια προϊόντα όπως η φέτα θα εξάγονται;
Τα εμβόλια που απορρίπτονται είναι τα ίδια που χρησιμοποιούνται επιτυχώς σε δεκάδες χώρες παγκοσμίως. Η αποτελεσματικότητα 60% που αναφέρει αφορά παλαιότερες μελέτες, ενώ πρόσφατες έρευνες επιβεβαιώνουν προστασία 80-100%.
Ο παγκόσμιος χάρτης της υποκρισίας
Η διαφορά στην αντιμετώπιση των νόσων ανάμεσα σε ανεπτυγμένες και αναπτυσσόμενες χώρες είναι εμφανής. Στην Αφρική, τη Μέση Ανατολή και την Ασία, όπου η ευλογιά αιγοπροβάτων είναι ενδημική, οι χώρες χρησιμοποιούν εμβόλια ως κύριο μέσο ελέγχου. Οι ΗΠΑ συνεργάζονται με την Κένυα για να εμβολιάσουν 750.000 αιγοπρόβατα κατά του ιού PPR. Η εφαρμογή προγραμμάτων μαζικού εμβολιασμού βελτίωσε σημαντικά την κατάσταση της υγείας των ζώων στο Μαρόκο, την Αλγερία, την Τυνησία και τη Λιβύη.
Αντίθετα, οι χώρες υψηλότερου εισοδήματος, όπως αυτές της ΕΕ, “προτιμούν να μην εμβολιάζουν και έχουν τη δυνατότητα να ελέγχουν την ευλογιά με ζώνες, δοκιμές και θανάτωση,” όπως καταγράφει η επιστημονική βιβλιογραφία.
Η οικονομική αλήθεια πίσω από τη σφαγή
Η κυρίαρχη εξήγηση που προκύπτει από την εμπορική πολιτική της ΕΕ είναι οικονομική. Η ΕΕ προτιμά τη θανάτωση για να διατηρήσει το εμπορικό καθεστώς “ελεύθερο από νόσο”. “Ο εμβολιασμός φέρνει περιορισμούς τόσο για το ενδοκοινοτικό εμπόριο της ΕΕ όσο και για τις εξαγωγές, όπως στην περίπτωση της ευλογιάς αιγοπροβάτων ή του αφθώδους πυρετού, και παρατείνει τη διάρκεια των εμπορικών περιορισμών.”
Θεωρείται βέβαιο ότι πολλές μεγάλες αγορές, όπως οι ΗΠΑ, θα έκλειναν αν η Ελλάδα έχανε το καθεστώς “μη-εμβολιασμού”. Η φέτα και άλλα γαλακτοκομικά προϊόντα αποτελούν κλειδιακά εξαγωγικά προϊόντα για την Ελλάδα με έσοδα άνω του 1 δισεκατομμυρίου ευρώ ετησίως.
Εδώ όμως κρύβεται η μεγαλύτερη ειρωνεία: η “προστασία της φέτας” καταστρέφει ακριβώς εκείνους που την παράγουν - τους κτηνοτρόφους. Η λογική του “ελεύθερου από νόσο” καθεστώτος φαίνεται να ευνοεί δυσανάλογα τις μεγάλες εξαγωγικές δομές έναντι των παραγωγών.
Η γαλλική εξέγερση: Όταν οι κτηνοτρόφοι λένε “Όχι”
Η Γαλλία παρέχει ένα εκπληκτικό παράδειγμα του πώς μπορεί να αντιδρά μια κυβέρνηση όταν πιέζεται από τους παραγωγούς. Όταν οζώδης δερματίτιδα εμφανίστηκε τον Ιούνιο 2025, η αρχική στρατηγική ήταν η ίδια: θανάτωση όλων των ζώων σε πληγείσες εκμεταλλεύσεις και “εκτάκτου ανάγκης εμβολιασμός” σε ακτίνα 50 χιλιομέτρων.
Οι Γάλλοι κτηνοτρόφοι αντέδρασαν άμεσα. Μπλόκαραν δρόμους, οδήγησαν τρακτέρ στις Βρυξέλλες, έκαναν διαδηλώσεις. Η αριστερή Confédération paysanne χαρακτήρισε την πολιτική θανατώσεων “πιο τρομακτική από την ίδια τη νόσο” και ζήτησε “αποκλεισμούς σε όλη τη Γαλλία για να τελειώσει αυτή η τρέλα.”
Το αποτέλεσμα; Η Υπουργός Γεωργίας Annie Genevard ανακοίνωσε στις 13 Δεκεμβρίου 2025 ότι 1 εκατομμύριο βοοειδή θα εμβολιαστούν στις επόμενες εβδομάδες. Η πίεση των παραγωγών νίκησε τη γραφειοκρατία.
Η ελληνική σιωπή: Γιατί δεν αντιδρά η κυβέρνηση;
Γιατί η ελληνική κυβέρνηση δεν αντιδρά με την ίδια αποφασιστικότητα; Γιατί δεν διεκδικεί από την ΕΕ τα ίδια δικαιώματα που παραχωρήθηκαν για τις αγελάδες;
Η απάντηση βρίσκεται στη δομή της ελληνικής αγροτικής οικονομίας. Οι κτηνοτρόφοι αιγοπροβάτων είναι κατακερματισμένοι, συχνά ηλικιωμένοι, χωρίς ισχυρή πολιτική εκπροσώπηση. Δεν διαθέτουν τους πόρους ή την οργάνωση των μεγάλων γαλακτοβιομηχανιών.
Παράλληλα, η ελληνική κυβέρνηση φοβάται να προκαλέσει τις Βρυξέλλες. Προτιμά να συμμορφώνεται πλήρως με τις οδηγίες της ΕΕ, ακόμα και όταν αυτές καταστρέφουν τους Έλληνες αγρότες. Η Ελλάδα, ως χώρα που εξαρτάται από τα ευρωπαϊκά κονδύλια, αποφεύγει τις συγκρούσεις.
Τέλος, υπάρχει και το στοιχείο της προτεραιότητας. Οι μεγάλες γαλακτοβιομηχανίες έχουν άμεσο συμφέρον στη διατήρηση του καθεστώτος “ελεύθερο από νόσο” για τη φέτα. Οι παραδοσιακοί κτηνοτρόφοι, που παράγουν το πρώτο υλικό για την ίδια τη φέτα, θεωρούνται αναλώσιμοι.
Το παράνομο εμβόλιο: Η απελπισία των κτηνοτρόφων
Η απελπισία οδηγεί σε απελπισμένες λύσεις.
Οι κτηνοτρόφοι ξέρουν ότι η λύση υπάρχει. Βλέπουν τους Τούρκους γείτονες να εμβολιάζουν τα ζώα τους και να συνεχίζουν την παραγωγή. Αναλαμβάνουν το ρίσκο να προμηθευτούν παράνομα εμβόλια, γιατί είναι η μόνη τους ελπίδα για επιβίωση.
Η κυβέρνηση χαρακτηρίζει αυτή την πρακτική “πολύ κακή εξέλιξη” που “επιταχύνει τη διαδικασία θανάτωσης προβάτων.” Δηλαδή, το πρόβλημα δεν είναι η άρνηση παροχής νόμιμων εμβολίων, αλλά η απελπιστική προσπάθεια των αγροτών να σώσουν τα ζώα τους.
Η διεθνής ντροπή
Η διεθνής κοινότητα παρακολουθεί την ελληνική τραγωδία με κατακραυγή. Οργανισμοί όπως η FAO και η OIE προωθούν ενεργά τον εμβολιασμό ως τη μόνη αποτελεσματική λύση για τον έλεγχο της ευλογιάς αιγοπροβάτων. “Ο εμβολιασμός είναι το κύριο εργαλείο για τον έλεγχο και την εξάλειψη της νόσου,” καταγράφει η επιστημονική βιβλιογραφία.
Ακόμα και η ίδια η EFSA, ο επιστημονικός βραχίονας της ΕΕ, επιβεβαιώνει ότι “ο εμβολιασμός - ιδιαίτερα όταν ενσωματώνεται με έγκαιρη ανίχνευση, ταχεία θανάτωση και περιορισμούς κίνησης - προσφέρει ένα κρίσιμο εργαλείο για τον έλεγχο.”
Η οικονομική καταστροφή
Η οικονομική καταστροφή για την ελληνική κτηνοτροφία είναι ανυπολόγιστη. Δεν είναι μόνο τα 262.854 θανατωμένα ζώα. Είναι οι χιλιάδες κτηνοτρόφοι που εγκατέλειψαν το επάγγελμα, οι γενιές παραδοσιακών γνώσεων που χάνονται, οι τοπικές κοινότητες που αδειάζουν.
Όσοι χάνουν τα ζώα τους είναι ουσιαστικά κατεστραμμένοι.
Και ενώ η κυβέρνηση παρουσιάζει αποζημιώσεις ως λύση, η πραγματικότητα είναι διαφορετική. Οι αποζημιώσεις καλύπτουν μόνο ένα μέρος της πραγματικής αξίας των ζώων και δεν υπολογίζουν καθόλου το κόστος εκτροφής, τη χαμένη παραγωγή, την καταστροφή γενετικού υλικού δεκαετιών.
Το ερώτημα που καίει
Γιατί η ελληνική κυβέρνηση δεν αντιδρά; Γιατί δεν διεκδικεί τα ίδια δικαιώματα που παραχώρησε η ΕΕ στις αγελάδες; Γιατί αποδέχεται μια πολιτική που καταστρέφει τους Έλληνες αγρότες για χάρη των εξαγωγικών συμφερόντων;
Οι ερωτήσεις αυτές δεν έχουν μόνο τοπική σημασία. Αγγίζουν το βάθος της ευρωπαϊκής δημοκρατίας και της κοινωνικής δικαιοσύνης. Αγγίζουν το ερώτημα αν η ΕΕ είναι ένωση λαών ή ένωση εταιρειών.
Η αλήθεια είναι ότι τα διπλά μέτρα στην κτηνοτροφία αντικατοπτρίζουν τα διπλά μέτρα στην ευρωπαϊκή πολιτική. Υπάρχουν πολίτες πρώτης και δεύτερης κατηγορίας. Υπάρχουν κτηνοτρόφοι που αξίζουν εμβόλια και κτηνοτρόφοι που αξίζουν μόνο θανάτωση.
Και ενώ στις Βρυξέλλες σχεδιάζουν την “πράσινη μετάβαση” και τη “βιώσιμη γεωργία,” στα ελληνικά βουνά θάβουν εκατοντάδες χιλιάδες υγιή ζώα που θα μπορούσαν να ζουν και να παράγουν, αν η πολιτική τους επέτρεπε να ζήσουν.
Αυτή είναι η πραγματική Ευρώπη του 2025. Μια Ευρώπη που μιλάει για αξίες και ανθρώπινα δικαιώματα, αλλά θυσιάζει χωρίς δισταγμό τις παραδοσιακές κοινότητες στο βωμό της παγκοσμιοποίησης.
Η ιστορία δεν θα συγχωρήσει αυτή τη σιωπή.
ΥΣΤΕΡΟΓΡΑΦΟ: Η Τελική Ειρωνεία - Εισαγωγές Εμβολιασμένων Προϊόντων
Ενώ η Ελλάδα θανατώνει τα αιγοπρόβατά της για να διατηρήσει το καθεστώς “ελεύθερο από νόσο”, η ίδια η ΕΕ επιτρέπει εισαγωγές προϊόντων από εμβολιασμένα ζώα όταν αυτό εξυπηρετεί τα εμπορικά της συμφέροντα.
Η περίπτωση της Γαλλίας είναι χαρακτηριστική. Από τις 22 Μαΐου 2025, η Γαλλία μπορεί να εξάγει κρέας και προϊόντα κρέατος που λαμβάνονται από πάπιες εμβολιασμένες κατά της γρίπης των πτηνών, υπό συγκεκριμένες συνθήκες ελέγχου. Δηλαδή, το εμβολιασμένο κρέας είναι αποδεκτό όταν προέρχεται από πλούσιες χώρες με ισχυρό εμπορικό παρελθόν.
Πιο σκληρή είναι η πραγματικότητα της Τουρκίας. Η χώρα εμβολιάζει συστηματικά τα αιγοπρόβατά της κατά της ευλογιάς. “Ο εμβολιασμός για την ευλογιά αιγοπροβάτων εφαρμόζεται τακτικά στην Τουρκία,” καταγράφουν οι επίσημες αναφορές. Η περιφέρεια της Θράκης έχει απαλλαγεί από την ευλογιά από τον Ιούλιο 2022 μετά από συστηματικούς εμβολιασμούς και έλεγχο κίνησης.
Όμως η ΕΕ έχει αυστηρούς περιορισμούς για εισαγωγές από την Τουρκία. Η Μεγάλη Βρετανία, για παράδειγμα, “δεν εμπορεύεται με την Τουρκία σε καμία σχετική εμπορευματική κατηγορία” αιγοπροβάτων. Οι περιορισμοί αφορούν ζωντανά ζώα, νωπό κρέας, δέρματα, μαλλί και γαλακτοκομικά.
Η αντίθεση είναι κραυγαλέα. Ενώ η Ελλάδα θανατώνει υγιή ζώα για να τηρήσει τους κανόνες της ΕΕ, η ίδια η ΕΕ επιτρέπει εισαγωγές από χώρες που χρησιμοποιούν εμβόλια όταν αυτό συμφέρει εμπορικά. Τα εμβολιασμένα προϊόντα είναι αποδεκτά όταν προέρχονται από ισχυρούς εταίρους, αλλά απαράδεκτα όταν θα σώσουν Έλληνες κτηνοτρόφους.
Παράλληλα, υπάρχουν αναφορές για κατασχέσεις χιλιάδων παράνομων εμβολίων από την Τουρκία στα ελληνικά σύνορα. “Κατάσχεση 8.000 επικίνδυνων εμβολίων ευλογιάς αιγών από την Τουρκία,” αναφέρει η ΑΑΔΕ. Οι Έλληνες κτηνοτρόφοι, απελπισμένοι, προσπαθούν να μεταφέρουν λαθραία τα ίδια εμβόλια που χρησιμοποιούνται επίσημα στη γειτονική χώρα.
Η τελική ειρωνεία; Η Ελλάδα απαγορεύει εμβόλια που θα έσωζαν τα ελληνικά αιγοπρόβατα, ενώ η ΕΕ επιτρέπει εισαγωγές από χώρες που χρησιμοποιούν αυτά τα εμβόλια. Η “προστασία” του ευρωπαϊκού καθεστώτος “ελεύθερο από νόσο” ισχύει μόνο για τους αδύναμους. Οι ισχυροί έχουν άλλους κανόνες.
Η απόλυτη υποκρισία: ¨Ενα αναψυκτικό που παράγεται σε άλλη χώρα εκτός Ε.Ε. υποχρεώνεται να έχει κολλημένο καπάκι για να επιτραπεί η εισαγωγή του στην Ε.Ε. Για τα γαλακτοκομικά ή το κρέας δεν ισχύουν όμως οι ίδιοι αυστηροί περιορισμοί που οδηγούν σε θανατώσεις εκατοντάδων χιλιάδων αιγοπροβάτων στην Ε.Ε.
Τα διπλά μέτρα δεν σταματούν στα εθνικά σύνορα. Διαπερνούν ολόκληρη την αρχιτεκτονική της ευρωπαϊκής εμπορικής πολιτικής. Και στο κέντρο αυτής της υποκρισίας, οι Έλληνες κτηνοτρόφοι πληρώνουν το βαρύτερο τίμημα: τη σιωπηλή εξόντωση του τρόπου ζωής τους.
Παράρτημα: Το παράδοξο των εξαγωγών και το μοντέλο της Τουρκίας
Ενώ το επίσημο επιχείρημα για τη μαζική θανάτωση στην Ελλάδα είναι η προστασία του καθεστώτος «χώρας ελεύθερης από νόσο» για χάρη των εξαγωγών (κυρίως της Φέτας ΠΟΠ), η σύγκριση με τη γειτονική Τουρκία αποκαλύπτει μια διαφορετική πραγματικότητα:
1. Εξαγωγές vs επιβίωση
Η Τουρκία, παρά το γεγονός ότι η ευλογιά είναι ενδημική στην Ανατολία, παραμένει ένας από τους μεγαλύτερους προμηθευτές «λευκού τυριού» στις ΗΠΑ.
• Στρατηγική Διαμερισματισμού (Zoning): Η Τουρκία έχει κηρύξει τη Θράκη (Ευρωπαϊκή Τουρκία) ως «ελεύθερη ζώνη» από το 2022, εφαρμόζοντας εκεί αυστηρούς ελέγχους, ενώ στην υπόλοιπη χώρα εμβολιάζει μαζικά.
• Αποτέλεσμα: Διατηρεί το ζωικό της κεφάλαιο και την παραγωγή της, την ώρα που η Ελλάδα το αφανίζει.
2. Η "παγίδα" του ΠΟΠ
Η ελληνική Φέτα, ως προϊόν ΠΟΠ, απαιτεί γάλα από συγκεκριμένες ελληνικές περιοχές. Η εμμονή στη μη-εμβολιαστική πολιτική δημιουργεί έναν φαύλο κύκλο:
• Η θεωρία: Θανατώνουμε για να μη χαρακτηριστεί η χώρα «μολυσμένη» και κλείσουν οι αγορές (ΗΠΑ, Κίνα).
• Η πραγματικότητα: Με 470.000 θανατώσεις, η πρώτη ύλη εξαφανίζεται. Προστατεύουμε ένα εμπορικό όνομα (Brand) για το οποίο σύντομα δεν θα υπάρχει αρκετό προϊόν να παραχθεί.
3. Η εμπορική υποκρισία
Η απαγόρευση εμβολιασμένων προϊόντων δεν αφορά την ανθρώπινη υγεία (ο ιός δεν μεταδίδεται στον άνθρωπο και εξουδετερώνεται πλήρως με την παστερίωση), αλλά είναι καθαρά εμπορικό εμπόδιο. Η ΕΕ αποδέχεται εισαγωγές από χώρες που εμβολιάζουν όταν υπάρχουν διακρατικές συμφωνίες, αλλά αρνείται το ίδιο δικαίωμα προστασίας στους δικούς της κτηνοτρόφους.
Συνοπτικός πίνακας: Ελλάδα vs Τουρκία
Χαρακτηριστικό Ελλάδα (Ευρωπαϊκή Πολιτική) - Τουρκία (εθνική στρατηγική)
Αντιμετώπιση Μαζική θανάτωση (Stamping out) Μαζικός εμβολιασμός
Στόχος Διατήρηση καθεστώτος "Free" Επιβίωση κτηνοτροφίας & παραγωγής
Εξαγωγές Κίνδυνος ολικού μπλόκου αν εμβολιάσει Εξάγει μέσω "καθαρών ζωνών" (Θράκη)
Πρώτη Ύλη Δραματική έλλειψη (λόγω θανατώσεων) Σταθερή παραγωγή
________________________________________
Η πολιτική της θυσίας του ζωικού κεφαλαίου στο βωμό των πιστοποιητικών εξαγωγής είναι αυτοκτονική. Η Τουρκία επιλέγει να έχει πρόβατα και εμβόλια, ενώ η Ελλάδα κινδυνεύει να μείνει με πιστοποιητικά και άδειες στάνες.
Σημείωση:
Οι αριθμοί και οι αναφορές προέρχονται από δημόσια διαθέσιμες πηγές, ευρωπαϊκούς θεσμούς και διεθνείς οργανισμούς
.jpg)
Δεν υπάρχουν σχόλια :
Δημοσίευση σχολίου