Έχουμε νικήσει, αλλά όχι ακόμη, είναι το παράλογο του σχεδόν που τα κάνει όλα να γίνονται η απόλυτη άρση κάθε νοήματος.
Του Απόστολου Αποστόλου *
Στη σύγχρονη γεωπολιτική υπάρχει ένα νέο είδος πολέμου, είναι ο πόλεμος που τελειώνει πριν τελειώσει. Ή, για να είμαστε ακριβείς, ο πόλεμος που «έχει ουσιαστικά ολοκληρωθεί», αλλά ταυτόχρονα συνεχίζεται μέχρι την «τελική νίκη». Αν αυτό ακούγεται σαν λογικό παράδοξο, μην ανησυχείτε, είναι απλώς η γλώσσα της πολιτικής εποχής μας.
Ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε ότι ο πόλεμος με το Ιράν «έχει σε μεγάλο βαθμό ολοκληρωθεί». Σχεδόν τελείωσε. Σχεδόν νικήσαμε. Σχεδόν όλα καλά. Λίγες ώρες αργότερα, όμως, σε συγκέντρωση Ρεπουμπλικανών στη Φλόριντα, εξήγησε ότι «έχουμε κερδίσει με πολλούς τρόπους, αλλά όχι αρκετά» και ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα συνεχίσουν πιο αποφασισμένες από ποτέ μέχρι την τελική νίκη.
Με απλά λόγια, ο πόλεμος τελείωσε, αλλά συνεχίζεται. Έχουμε νικήσει, αλλά όχι ακόμη, είναι το παράλογο του σχεδόν που τα κάνει όλα να γίνονται η απόλυτη άρση κάθε νοήματος. Και έτσι βρισκόμαστε μπροστά από το χρονοδιάγραμμα ενός πολέμου που υποτίθεται ότι θα διαρκούσε τέσσερις έως πέντε εβδομάδες και δεν ξέρουμε πότε θα τελειώσει και αν τελειώσει πότε θα ξαναρχίσει.
Αν κάτι θυμίζει αυτό, είναι η λογική των εταιρικών παρουσιάσεων, όταν το project ολοκληρώνεται κατά 90%, αλλά χρειάζεται ακόμη αρκετή δουλειά για να ολοκληρωθεί πλήρως.
Η πραγματικότητα είναι ότι οι σύγχρονοι πόλεμοι δεν τελειώνουν ποτέ με σαφή τρόπο. Δεν υπάρχουν πλέον σαφείς παραδόσεις και υπογραφές σε τραπέζια. Υπάρχουν φάσεις, ανακοινώσεις, επικοινωνιακές διαχειρίσεις και μια ατελείωτη παραγωγή δηλώσεων που απευθύνονται περισσότερο στις αγορές και στο εσωτερικό ακροατήριο παρά στην ιστορία.
Και πράγματι, οι αγορές άκουσαν. Η τιμή του πετρελαίου υποχώρησε αμέσως μετά τις δηλώσεις περί αποκλιμάκωσης. Γιατί η γεωπολιτική, όσο κι αν παρουσιάζεται ως σύγκρουση αξιών ή ασφάλειας, παραμένει βαθιά συνδεδεμένη με κάτι πολύ πιο απλό, την ενέργεια και τα χρήματα.
Το Ιράν βρίσκεται στην καρδιά μιας από τις πιο κρίσιμες ενεργειακές περιοχές του πλανήτη. Το Στενό του Ορμούζ, από το οποίο περνά ένα τεράστιο ποσοστό του παγκόσμιου πετρελαίου, λειτουργεί ως διακόπτης για την παγκόσμια οικονομία. Ένα θερμό επεισόδιο εκεί αρκεί για να αυξήσει τις τιμές καυσίμων στο Παρίσι, το Βερολίνο ή την Αθήνα.
Και εδώ αρχίζει η μικρή ελληνική παράσταση μέσα στο μεγάλο διεθνές δράμα.
Στην Ελλάδα, κάθε διεθνής κρίση μετατρέπεται σχεδόν αυτόματα σε ευκαιρία για «αναπροσαρμογές τιμών». Οι τιμές ανεβαίνουν γρήγορα όταν αυξάνεται το πετρέλαιο και παραμένουν αξιοσημείωτα σταθερές όταν αυτό πέφτει. Είναι ένα φαινόμενο που θα μπορούσε να μελετηθεί σε πανεπιστήμια ως παράδειγμα οικονομικής δημιουργικότητας.
Έτσι, ο πολίτης βρίσκεται αντιμέτωπος με έναν ιδιότυπο οικονομικό αρμαγεδδώνα αισχροκέρδειας. Από τα καύσιμα μέχρι τα βασικά τρόφιμα και την ενέργεια, οι τιμές μοιάζουν να ακολουθούν έναν δικό τους νόμο βαρύτητας. μόνο προς τα πάνω. Και κάπου στο βάθος της σκηνής, η κυβέρνηση εμφανίζεται ως εγγυητής της «ισορροπίας», κλείνοντας την παράσταση με καθησυχαστικές δηλώσεις, ενώ το κοινό συνεχίζει να πληρώνει το εισιτήριο.
Έτσι, ενώ η παγκόσμια πολιτική ελίτ μιλά για «στρατηγικές ισορροπίες», «αποτροπή» και «τελικές νίκες», ο μέσος πολίτης συναντά τη γεωπολιτική στο πρατήριο καυσίμων, στο σούπερ μάρκετ και στον λογαριασμό του ρεύματος.
Η ειρωνεία είναι ότι ζούμε σε μια εποχή υπερσυνδεδεμένου κόσμου. Οι πληροφορίες ταξιδεύουν σε δευτερόλεπτα, οι εικόνες πολέμου φτάνουν στα κινητά μας σε πραγματικό χρόνο και οι δηλώσεις ηγετών γίνονται αντικείμενο άμεσης ανάλυσης. Κι όμως, η κατανόηση των πραγματικών κινήτρων μοιάζει συχνά πιο δύσκολη από ποτέ.
Γιατί πίσω από κάθε δήλωση υπάρχει μια πολλαπλή στόχευση, προς τους συμμάχους, προς τους αντιπάλους, προς τους ψηφοφόρους και όλο και περισσότερο προς τις αγορές.
Ο πόλεμος, στην εποχή της επικοινωνίας, είναι ταυτόχρονα στρατιωτική σύγκρουση και επικοινωνιακό προϊόν. Πρέπει να φαίνεται ελεγχόμενος, αποτελεσματικός και κατά προτίμηση σύντομος.
Η φράση «είμαστε μπροστά από το χρονοδιάγραμμα» ακούγεται καθησυχαστική. Αλλά σε ποιον ακριβώς πόλεμο υπάρχει χρονοδιάγραμμα; Και ποιος το συνέταξε;
Στον πολυπολικό κόσμο που διαμορφώνεται, οι συγκρούσεις σπάνια καταλήγουν σε καθαρές λύσεις. Αντίθετα, δημιουργούν νέες ισορροπίες, προσωρινές συμφωνίες και ένα συνεχές παιχνίδι πίεσης μεταξύ μεγάλων δυνάμεων.
Ο πόλεμος με το Ιράν, αν πράγματι βαδίζει προς αποκλιμάκωση, δεν θα τελειώσει με μια ιστορική φωτογραφία. Θα τελειώσει όπως τελειώνουν σήμερα πολλά πράγματα, με μια ασαφή δήλωση, μια πτώση στις τιμές του πετρελαίου και την υπόσχεση ότι η «τελική νίκη» βρίσκεται κάπου λίγο πιο μπροστά.
Μέχρι την επόμενη κρίση.
* Απόστολος Αποστόλου. Καθηγητής Πολιτικής και Κοινωνικής Φιλοσοφίας
.jpg)
Δεν υπάρχουν σχόλια :
Δημοσίευση σχολίου