Του Γιάννη Χουβαρδά *
Κάτι πολύ μεγαλύτερο από έναν περιφερειακό πόλεμο εξελίσσεται στη Μέση Ανατολή. Οι σφοδροί βομβαρδισμοί των ΗΠΑ και του Ισραήλ στο Ιράν και ο φόνος του ηγέτη και άλλων αξιωματούχων του δεν έφεραν τη συνθηκολόγηση του. Η Τεχεράνη απαντά, και τα χτυπήματα της επιφέρουν σημαντικές ζημιές στη διεθνή οικονομία, στη στρατιωτική ισχύ και οικονομική ζωή του Ισραήλ, στην οικονομική ζωή των χωρών όλης της περιοχής, στις βάσεις και στα στοιχεία στρατιωτικής ισχύος των ΗΠΑ. Το αποτέλεσμα είναι η εκτόξευση των τιμών των πετρελαίου και φυσικού αερίου και η διάχυση των εχθροπραξιών ως τον Καύκασο, τη Μεσόγειο και τον Ινδικό Ωκεανό.
Το αρχικό σχέδιο των ΗΠΑ, Ισραήλ δεν επετεύχθη. Η διάλυση των διοικητικών δομών του κράτους και του στρατού του Ιράν ως συνέπεια ενός αεροπορικού Blitzkrieg υπήρξε αδύνατη. Η άμεση ανάδειξη ελεγχόμενης ηγεσίας στα πλαίσια του Ιρανικού καθεστώτος, ή η πρόκληση μιας εξέγερσης αντιφρονούντων και η γοργή κατάρρευση αυτού έμεινε ευσεβής πόθος. Εμπόδια όμως γνωρίζει και η ώθηση μειονοτικών οργανώσεων σε κατάληψη εδαφών, σενάριο που ερευνούν οι ΗΠΑ πρόσφατα ως νέο σχέδιο. Η εμπειρία των Κούρδων στη Συρία, τα ερείσματα του Ιράν στο Ιράκ (ορμητήριο), η προληπτική δράση του Ιράν, καθιστούν διστακτικές αυτές τις ομάδες. Επίσης η αίσθηση αγνόησης και εγκατάλειψης από τις ΗΠΑ που βιώνουν οι χώρες του Κόλπου, αλλά και τα σήματα αδυναμίας και σπασμωδικότητας που εκπέμπει η Ουάσιγκτον, οξύνουν την καχυποψία μεταξύ των συμμάχων για την ανάγκη πρόκλησης εμφυλίου στο Ιράν.
Οι αβεβαιότητες των εταίρων των ΗΠΑ μεγαλώνουν, καθώς αυτές ιεραρχούν στον πόλεμο την προστασία του Ισραήλ, και η αντιαεροπορική/αεροπορική τους ισχύ «υποχωρεί» διακριτά προς τη Μεσόγειο και η ναυτική «αντίστοιχα» προς την Ινδία, ενώ οι στόχοι και τα «σχέδια» υλοποίησης τους αλλάζουν κάθε μέρα. Σε αυτό το φόντο σενάρια αυτοτελούς χερσαίας επίθεσης και γενικώς πιο οξείας δράσης εκ μέρους Ισραήλ, ΗΠΑ έρχονται στο προσκήνιο, καθώς μία αποτυχία στο Ιράν θα επηρεάσει εξαιρετικά αρνητικά τις ισορροπίες αναφορικά με την πρωτοκαθεδρία της ισχύος των δεύτερων διεθνώς αλλά και με την κεντρική θέση του πρώτου στην αρχιτεκτονική της Μέσης Ανατολής. Ακόλουθα οι βομβαρδισμοί τους στοχεύουν όλο και περισσότερο την καθημερινότητα του Ιρανικού λαού (σχολεία, νοσοκομεία, εργοστάσια, υποδομές ενέργειας, νερού κ.α). Πρόσθετα οι ΗΠΑ συγκεντρώνουν νέα στοιχεία ισχύος στον έλεγχο τους (νέο αεροπλανοφόρο, patriot από συμμάχους στην Ασία) και «σέρνουν» εταίρους, Νατοϊκούς και από την περιοχή, στον πόλεμο με την πρόκληση τετελεσμένων, κινήσεις που εξυπηρετούν την αναπλήρωση απωλειών σε βλήματα και ραντάρ ένεκα των Ιρανικών χτυπημάτων. Παράλληλα μία απόπειρα κατάληψης της Νήσου Kharg για τον οικονομικό στραγγαλισμό του Ιράν δια του ελέγχου των πετρελαϊκών εξαγωγών γίνεται όλο και πιο πιθανή, όσο η ζημιά στη διεθνή οικονομία κρίνεται αναπόφευκτη ⎯οι τιμές πετρελαίου παγιώνονται σε ανοδική πορεία και επίπεδα άνω των 100 $/β. Τέλος η διαχείριση των τιμών ενέργειας επιδιώκεται μέσω της Ρωσίας. Αυτή καλείται να εξισορροπήσει τις «απώλειες» από το «κλείσιμο» του Ορμούζ, ενώ εταίροι των ΗΠΑ αδειοδοτούνται να προμηθεύονται ξανά απ’ αυτή (Ινδία). Έτσι η παράταση του πολέμου και η εξέλιξη του σε σύγκρουση φθοράς, ωθεί ΗΠΑ και Ισραήλ σε κλιμάκωση και διεθνοποίηση του
Το Ιράν ακολουθεί τις εξελίξεις. Το «κλείσιμο» του Ορμούζ και η κάμψη της παραγωγής πετρελαίου και φυσικού αερίου στον Κόλπο κατόπιν πληγμάτων του σε τάνκερ και διυλιστήρια, συνοδεύεται πλέον και από απειλές και τροχιοδεικτικές κινήσεις για επιθέσεις σε πηγές και αγωγούς υδρογονανθράκων και άρα για την πρόκληση μεγαλύτερου σοκ και μονιμότερων βλαβών στην παγκόσμια οικονομία. Επίσης οι επιθέσεις σε βάσεις/υποδομές των ΗΠΑ, Ισραήλ εξελίσσονται με όλο και πιο εξελιγμένους πυραύλους, ενώ «εξαντλούνται» οι αντιαεροπορικές άμυνες αυτών. Πρόσθετα χτυπήματα σε ζωτικές υποδομές του Κόλπου, (αφαλάτωση στο Μπαχρέιν – απειλή λειψυδρίας), και δηλώσεις για αδελφοσύνη με τις χώρες εκεί, αξιοποιούνται από το Ιράν ως μαστίγιο και καρότο για το «πάγωμα» και την μετέπειτα παύση της στρατιωτικής χρήσης της επικράτειας τους από τις ΗΠΑ.
Τέλος το Ιράν δρα για την εξισορρόπηση της δημιουργίας μετώπου στη μεθόριο του, προκαλώντας μέτωπα για Ισραήλ, ΗΠΑ στα μετόπισθεν. Η είσοδος της Χεσμπολά στον πόλεμο επέφερε αναζωπύρωση του μετώπου στο Λίβανο. Η δράση πολιτοφυλάκων υπονομεύει τη χρήση του Ιράκ ως ορμητήριο αντιφρονούντων. Μία εμπλοκή των Χούθι κατά της Σαουδικής Αραβίας, η «αφύπνιση» Ασσαντικών θυλάκων στη Συρία, η υποκίνηση Σιιτικών εξεγέρσεων στον Κόλπο (έκρυθμη κατάσταση στο Μπαχρέιν) είναι πιθανή όσο διαμορφώνονται συνθήκες χερσαίας επέμβασης στη χώρα. Συνοψίζοντας, η Τεχεράνη έχει ακόμη «χαρτιά» στα χέρια της, όσο απορροφά σαν «σφουγγάρι» τα εχθρικά πλήγματα εις βάρος της.
Προς ώρας τα τελευταία ενισχύονται από την περιορισμένη και προσεκτική στήριξη από Κίνα και Ρωσία. Η επιτυχία των πληγμάτων της μαρτυρά συνεργασία με μία ή/και με τις δύο χώρες στις πληροφορίες, στις τηλεπικοινωνίες, στην προμήθεια οπλικών συστημάτων. Αυτή αναμένεται να ενταθεί όσο η απόπειρα αποσταθεροποίησης του Ιράν από τις ΗΠΑ οξύνεται, και αυτές αρνούνται να παρέχουν ουσιώδεις εγγυήσεις σε Ρωσία, Κίνα για την ασφάλεια ζωτικών τους οδών εμπορίου και ζωνών κρίσιμων για την εδαφική ακεραιότητα αλλά και για την επιρροή τους στο μαλακό τους υπογάστριο.
Η Ρωσία δύσκολα θα δεχθεί Δυτική κυριαρχία ή παγίωση χάους σε Κασπία και INSTC, ιδίως όσο μαίνεται ο πόλεμος στην Ουκρανία και ο εξοστρακισμός του κεφαλαίου και των εμπορευμάτων της από τις αγορές της Ευρώπης. Το ίδιο ισχύει για την Κίνα σχετικά με το Μπαλουχιστάν και το Χορασάν και το σκέλος της BRI που περνά από το Ιράν, όταν από τη μία μεριά μαίνεται ο πόλεμος Πακιστάν-Αφγανιστάν και άλλα σκέλη της BRI απειλούνται (Μεσαίος δρόμος, Πακιστανική οδός) ή έχουν αποδυναμωθεί (Ρωσική οδός), και από την άλλη μεριά επιμένει το θέμα της Ταϊβάν και η ναυτική ισχύ των ΗΠΑ την απειλή με άρνηση εξόδου από τη πρώτη συστάδα νησιών του Ειρηνικού ή με άρνηση πρόσβασης στη Μαλάκα. Στο βαθμό λοιπόν που η σύγκρουση απειλεί τη θέση Κίνας, Ρωσίας στο ιμπεριαλιστικό σύστημα θα εντείνεται και η εμπλοκή τους σε αυτήν.
Ωστόσο αυτή δεν είναι δεδομένη υπέρ του Ιράν. Αν η Ισλαμική πολιτική τάξη χάσει τον έλεγχο της επικράτειας και οι ΗΠΑ δείξουν ευελιξία σε «ζωτικές» ανησυχίες Κίνας, Ρωσίας, αυτές πιθανά να διαπραγματευτούν μαζί τους το νέο status quo, ωθώντας την πρώτη σε πιο τολμηρές και επικίνδυνες ενέργειες σχετικά με τη διεθνή σταθερότητα. Αν επίσης η ίδια αντέξει στον πόλεμο και δείξει αδιαλλαξία στις διεργασίες για τον τερματισμό του, οι δύο χώρες ίσως μεσολαβήσουν προς επίτευξη συμφωνίας, προσδοκώντας ανταλλάγματα από τις ΗΠΑ. Τα περιθώρια επιτυχία τους όμως σε αυτό το ενδεχόμενο εξαντλούνται στην ικανότητα τους να ασκήσουν πίεση ή να δώσουν ανταλλάγματα στο Ιράν, σε βαθμό που να ισορροπείται η μοναξιά και το φορτίο που αυτό σήκωσε στην πολεμική αναμέτρηση.
Τέλος όσο οι πολεμικές ισορροπίες παραμένουν σχετικά σταθερές στην εξέλιξη τους, Κίνα και Ρωσία φαίνεται να ιεραρχούν την εκμετάλλευση της φθοράς των ΗΠΑ αλλά και την αύξηση του ατομικού τους οφέλους. Η Ρωσία ωφελείται του «κλεισίματος του Ορμούζ», της στρατιωτικής εστίασης των ΗΠΑ στο Ιράν, της μείωσης των εξαγωγών πετρελαίου αυτού, για την ένταση των δράσεων της στην Ουκρανία, τη βελτίωση της θέσης της στη διαπραγμάτευση με την Ουάσιγκτον, και την αύξηση των εξαγωγών πετρελαίου στις διεθνείς αγορές, ιδίως σε Ινδία, Κίνα. Η Κίνα αξιοποιεί τη σχέση με το Ιράν για τη συνέχιση της τροφοδοσίας της με πετρέλαιο από τη περιοχή, έστω περιορισμένα, αλλά και τα σημαντικά στρατηγικά αποθέματα πετρελαίου που έχει αποθηκεύσει, για τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας της οικονομίας της. Σε αυτό το πλαίσιο προκύπτουν τα όρια της υποστήριξης τους στην Τεχεράνη στις συγκεκριμένες συνθήκες, τα οποία η τελευταία δοκιμάζει με κινήσεις της στα πεδία της διεθνούς οικονομίας και ασφάλειας. Σε κάθε περίπτωση οι αντιθέσεις των μεγάλων δυνάμεων και οι επιμέρους ανάγκες τους μπορούν να αξιοποιηθούν από το Ιράν σε μια απόπειρα πολλαπλασιασμού της ισχύος του, εντείνοντας το διεθνή χαρακτήρα του πολέμου.
Συνοψίζοντας, ο πολέμος στον Περσικό Κόλπο βρίσκεται σε πορεία ταχείας παγκοσμιοποίησης. Η αποτυχία γρήγορης νίκης από ΗΠΑ, Ισραήλ τους ωθεί σε πιο οξεία στρατιωτική δράση και σε απόπειρα διεύρυνσης του στρατιωτικού συνασπισμού τους. Το Ιράν απαντά με ενέργειες που αυξάνουν την πίεση στη διεθνή οικονομία, στις αεράμυνες ΗΠΑ, Ισραήλ, στις συμμαχίες τους και στις πολιτικές/επιλογές ασφάλειας των εταίρων τους, στην οικονομική ζωή της περιοχής. Κίνα και Ρωσία συμβάλλουν περιορισμένα και προσεκτικά το Ιράν, καθώς επιδιώκουν όφελος από τη φθορά των ΗΠΑ αλλά και να βγούνε ενισχυμένες από τις εξελίξεις. Η εμπλοκή τους στις τελευταίες αναμένεται να μεγαλώσει στο βαθμό που η σύγκρουση αγγίζει «ζωτικά» τους συμφέροντα. Σε αυτή τη βάση, κάθε μέρα παράτασης του πολέμου τον αναδεικνύει σε μία «ωρολογιακή βόμβα» για την εναπομείνασα και ήδη εύθραυστη παγκόσμια ειρήνη.
* PhD© Διεθνολόγος-Πολιτικός Επιστήμονας



Δεν υπάρχουν σχόλια :
Δημοσίευση σχολίου