Του Αντώνη Ανδρουλιδάκη *
Η τραγωδία των Τεμπών δεν αποτέλεσε μόνο ένα συγκλονιστικό δυστύχημα/κρατικό έγκλημα. Υπήρξε ένα βαθύ κοινωνικό σοκ που ενεργοποίησε κρίσιμα ερωτήματα για τη λειτουργία του κράτους, την ποιότητα της δημοκρατίας και τη σχέση κοινωνίας και εξουσίας. Το κίνημα που γεννήθηκε από αυτή την εμπειρία δεν ήταν εξαρχής κομματικό, ήταν μια συλλογική κραυγή αξιοπρέπειας, δικαιοσύνης και ασφάλειας.
Σήμερα, μετά την αρχική κορύφωση και τη φάση μετασχηματισμού του σε πολιτικό φορέα, εμφανίζονται σημάδια κόπωσης, ματαίωσης και απογοήτευσης. Παράλληλα, αναδεικνύονται κρίσιμα πολιτικά και δημοκρατικά ζητήματα που θα καθορίσουν την επόμενη φάση του.
1. Από το συλλογικό τραύμα στην πολιτική μετάβαση
Το κίνημα ξεκίνησε με ισχυρό ηθικό κεφάλαιο: αυθεντικό πένθος, κοινωνική ταύτιση, απαίτηση λογοδοσίας, κοινωνικής δικαιοσύνης και δημοκρατίας. Η υπερκομματική αυτή δυναμική του έδωσε μαζικότητα και κοινωνική νομιμοποίηση.
Στην πορεία όμως εμφανίστηκαν δυσλειτουργίες όπως πολιτικοποίηση χωρίς σαφή στρατηγική, συνεργασίες που δημιούργησαν ερωτήματα αξιοπιστίας, περιορισμένη συμμετοχή της βάσης και μυστικοπάθεια, επικοινωνιακές αστοχίες και οργανωτική αστάθεια/καθυστέρηση.
Για να ανακτηθεί η δυναμική απαιτούνται ορισμένες κρίσιμες κινήσεις.
1.1. Ανασυγκρότηση αξιοπιστίας
Καθαρές δημόσιες διαδικασίες, διαφάνεια συνεργατών και αποφάσεων και λιγότερο κλειστή ηγεσία είναι απαραίτητα. Το ηθικό κεφάλαιο ήταν το μεγαλύτερο πλεονέκτημα του κινήματος και, αν χαθεί, δύσκολα ανακτάται.
1.2. Αποκατάσταση κοινωνικής συμμαχίας
Το κίνημα ξεκίνησε υπερκομματικά, με ισχυρή συναισθηματική ενότητα. Σήμερα χρειάζεται επανασύνδεση με την κοινωνική βάση-ιδιαίτερα τους νέους, τους εργαζόμενους, τους ανέργους και όσους βιώνουν επισφάλεια. Η επιστροφή στον πυρήνα των αιτημάτων (ασφάλεια, δικαιοσύνη, δημοκρατία) είναι κρίσιμη.
1.3. Διαχείριση πολιτικών ταμπελών
Οι ιδεολογικές ταμπέλες μπορούν να λειτουργήσουν αποσυσπειρωτικά. Η απάντηση δεν είναι αμυντική ρητορική αλλά σαφής δημοκρατική τοποθέτηση, θεσμική γλώσσα και έμφαση στην κοινωνική δικαιοσύνη.
1.4. Οργανωτική σοβαρότητα
Ένα κίνημα που μεταβαίνει σε πολιτικό φορέα χρειάζεται σταθερή δομή, επαγγελματική επικοινωνία και μακροπρόθεσμο πολιτικό σχεδιασμό. Χωρίς αυτά, ακόμη και η πιο αυθεντική δυναμική εξαντλείται.
1.5. Αλλαγή αφηγήματος
Το αρχικό σύνθημα «Δικαιοσύνη για τα παιδιά» παραμένει ηθικός πυρήνας, αλλά χρειάζεται διεύρυνση: ασφάλεια μεταφορών, κράτος δικαίου, κοινωνική ευθύνη, φροντιστική δημοκρατία και εθνική αυτονομία. Το αφήγημα οφείλει να περάσει από την τραγωδία στην πολιτική πρόταση.
1.6. Πολιτική εκπαίδευση και συλλογική ηγεσία
Η πολιτική μετάβαση απαιτεί εκπαίδευση στελεχών, συλλογική λειτουργία και περιορισμό της προσωποκεντρικότητας.
2. Η αναγκαία πολιτική ωρίμανση
Η μετάβαση από κοινωνικό σύμβολο σε πολιτικό φορέα δεν είναι απλή. Προϋποθέτει στρατηγικό σχεδιασμό αντί αυθόρμητης αντίδρασης, θεσμικές προτάσεις αντί μόνο καταγγελίας, συλλογική ηγεσία αντί προσωποκεντρικότητας, μετρημένο δημόσιο λόγο που χτίζει συμμαχίες, διαφάνεια και δημοκρατική εσωτερική λειτουργία.
Η πολιτική ωρίμανση δεν σημαίνει απώλεια αυθεντικότητας· σημαίνει μετατροπή της ηθικής νομιμοποίησης σε βιώσιμη πολιτική δύναμη.
3. Πόλωση με το σύστημα - όχι με την κοινωνία
Η κριτική στο πολιτικό σύστημα της μεταπολίτευσης -που πολλοί θεωρούν υπεύθυνο για διαχρονικές θεσμικές ανεπάρκειες- αποτελεί στοιχείο δημοκρατικής εγρήγορσης.
Το κρίσιμο όμως είναι η κατεύθυνση της πόλωσης. απέναντι στην αδιαφάνεια και την ατιμωρησία και όχι απέναντι στην ίδια την κοινωνία.
Όταν ένα κίνημα διατηρεί χαρακτήρα «από τα κάτω», διατηρεί τη νομιμοποίησή του. Όταν εγκλωβίζεται σε κομματικές αντιπαραθέσεις, συρρικνώνεται.
Σε αυτό το πλαίσιο, ίσως πιο χρήσιμη από τη διάκριση «Αριστερά–Δεξιά» είναι η διάκριση «πάνω–κάτω»: κοινωνία vs εξουσία. Πρόκειται για μια λογική που θυμίζει κινήματα όπως των Ζαπατίστας, όπου η δημοκρατία νοείται ως συμμετοχή, αξιοπρέπεια και συλλογική φροντίδα.
4. Φροντιστική Δημοκρατία : Ένα νέο πολιτικό όραμα
Η εμπειρία των Τεμπών ανέδειξε την ανάγκη μιας δημοκρατίας που δεν περιορίζεται στις εκλογές αλλά οργανώνεται γύρω από την προστασία της ζωής, τη θεσμική λογοδοσία και τη συλλογική ευθύνη.
Μια τέτοια δημοκρατία στηρίζεται σε ισότητα πολιτικής υπόστασης, λογοδοσία αντί ατιμωρησίας, μνήμη και δικαιοσύνη αντί λήθης, κοινωνική ασφάλεια ως πρόληψη, συλλογικότητα αντί ατομοκεντρισμού.
5. Εθνική ανεξαρτησία και δημοκρατική αυτονομία
Για χώρες όπως η Ελλάδα, η ουσιαστική δημοκρατία συνδέεται και με την αυτονομία λήψης αποφάσεων. Σύγχρονες μορφές εξάρτησης -οικονομικές, θεσμικές, πολιτισμικές- περιορίζουν τη δημοκρατική κυριαρχία.
Μια φροντιστική δημοκρατία επιδιώκει ισότιμες διεθνείς σχέσεις,
προστασία δημόσιων αγαθών και στρατηγικών υποδομών,
πολιτισμική αυτοπεποίθηση, δημοκρατική αυτονομία και απο-αποικιοποίηση
Χωρίς πραγματική κυριαρχία, η κοινωνική φροντίδα παραμένει περιορισμένη.
6. Οριζόντια δικτυοκεντρική οργάνωση της κοινωνίας
Η δημοκρατία δεν μπορεί να στηρίζεται σε ιεραρχικά κομματικά σχήματα. Χρειάζεται οριζόντια δίκτυα πολιτών, τοπικές κοινότητες δράσης, συμμετοχικές διαδικασίες, συνεργασία κοινωνικών κινημάτων, επιστημόνων και θεσμών.
Η δικτυοκεντρική οργάνωση μειώνει την εξάρτηση από ηγεσίες, ενισχύει τη δημοκρατική ανθεκτικότητα και καλλιεργεί κουλτούρα συλλογικής ευθύνης.
Μια φροντιστική δημοκρατία δεν είναι μόνο θεσμός· είναι ζωντανό κοινωνικό οικοσύστημα.
7. Το πραγματικό διακύβευμα
Το διακύβευμα δεν είναι μόνο η πορεία ενός κινήματος ή ενός κόμματος. Είναι η δυνατότητα να μετατραπεί ένα κοινωνικό τραύμα σε αφετηρία δημοκρατικού μετασχηματισμού.
Ίσως τελικά το ζήτημα να ξεπερνά ένα δυστύχημα ή έναν πολιτικό φορέα. Αγγίζει ένα υπαρξιακό ερώτημα για την ίδια την πατρίδα: αν μπορεί να ξαναχτίσει εμπιστοσύνη στους θεσμούς, να προστατεύσει τη ζωή των ανθρώπων της και να λειτουργήσει ως πραγματική δημοκρατική κοινότητα φροντίδας και ευθύνης.
Σε αυτό το πλαίσιο, το κίνημα των Τεμπών μπορεί να αποτελέσει μια τελευταία ευκαιρία αναστοχασμού και δημοκρατικής επανεκκίνησης. Όχι επειδή δεν θα υπάρξουν άλλες πρωτοβουλίες, αλλά επειδή σπάνια μια κοινωνία αποκτά τόσο ισχυρό ηθικό σοκ ώστε να κοιταχτεί συλλογικά στον καθρέφτη.
Το αν αυτό το ιστορικό παράθυρο θα αξιοποιηθεί ή θα κλείσει σιωπηλά θα κρίνει, σε μεγάλο βαθμό, όχι μόνο την πορεία ενός κινήματος, αλλά και τη δημοκρατική αυτοπεποίθηση της ίδιας της χώρας και την απάντηση της στο υπαρξιακό της πρόβλημα.
* Αναπτυξιακός & Κοινωνικός Ψυχολόγος, Διδάσκων Ψυχολογίας Πανεπιστημίου Neapolis.
Πηγή: social media
Πηγή: social media
.jpg)
Δεν υπάρχουν σχόλια :
Δημοσίευση σχολίου