Του Βασίλη Λύκου *
Η «κλιματική κρίση» έχει μετατραπεί σε εργαλείο πολιτικής και οικονομικής κυριαρχίας. Στην Ελλάδα, όπως και αλλού, οι πολιτικές που προβάλλονται ως «πράσινες» δεν είναι απλώς περιβαλλοντικές. Είναι τρόπος αναδιανομής εξουσίας και κεφαλαίου, με προφανή ωφελημένους και σαφή χαμένους.
Πάρτε για παράδειγμα τις ανεμογεννήτριες. Ολόκληρα βουνά και οικολογικά ευαίσθητες περιοχές μετατρέπονται σε ενεργειακά πάρκα. Οι αποφάσεις παίρνονται με fast track διαδικασίες, παρακάμπτοντας ουσιαστικά τις τοπικές κοινωνίες. Το επιχείρημα της «πράσινης ανάπτυξης» χρησιμοποιείται για να καλύψει ένα γεγονός: τα κέρδη συγκεντρώνονται σε λίγες μεγάλες εταιρείες, ενώ το τοπίο, η φύση και η ζωή των κατοίκων πληρώνουν το τίμημα.
Στον τουρισμό, η ίδια αντίφαση επαναλαμβάνεται. Η υπερδόμηση νησιών χωρίς να έχει οριστεί επιστημονικά ποια είναι η φερουσα ικανότητα αυτών, η πίεση σε υδάτινους πόρους και η εκθετική αύξηση της ενεργειακής κατανάλωσης καθώς και των απορριμμάτων βαφτίζονται «ανάπτυξη». Αλλά το αφήγημα της «κλιματικής σωτηρίας» δεν αγγίζει αυτά τα συμφέροντα. Το μόνο που αλλάζει είναι το marketing: οικολογικότητα στα λόγια, κερδοφορία στην πράξη και μεγάλα εξωχώρια equity funds που εφορμούν ως γύπες πάνω στο απροστάτευτο σώμα της χώρας.
Η πιο προκλητική πλευρά εμφανίζεται στις εξορύξεις. Η πράσινη μετάβαση απαιτεί τεράστιες ποσότητες μετάλλων και πρώτων υλών για μπαταρίες, ανεμογεννήτριες, φωτοβολταϊκά. Η Ελλάδα συμμετέχει στην εξόρυξη είτε άμεσα, είτε ως παγκόσμιο προμηθευτικό κομμάτι, με αποτέλεσμα οι τοπικές κοινωνίες να σηκώνουν το περιβαλλοντικό βάρος, ενώ τα κέρδη μεταφέρονται σε πολυεθνικές και κράτη-επενδυτές. Η ενεργειακή μετάβαση δεν μειώνει την εκμετάλλευση — τη νομιμοποιεί και τη βαφτίζει «στρατηγική ανάγκη».
Το πολιτικό πρόβλημα είναι βαθύτερο: η κλιματική πολιτική παρουσιάζεται ως μονόδρομος. Όμως όταν μια πολιτική παρουσιάζεται ως «μονόδρομος για τη σωτηρία του πλανήτη», παύει να είναι αντικείμενο δημοκρατικής διαπραγμάτευσης. Μετατρέπεται σε δόγμα. Και τα δόγματα, ιστορικά, σπάνια παράγουν δίκαιες πολιτικές. Δεν είναι πλέον αντικείμενο διαλόγου ή δημοκρατικής διαπραγμάτευσης. Όποιος αμφισβητεί, χαρακτηρίζεται «ανεύθυνος», «ψεκασμένος» ή «συντηρητικός». Έτσι, η περιβαλλοντική αφήγηση γίνεται όπλο για να περνούν αποφάσεις που αλλιώς θα αντιμετώπιζαν κοινωνική αντίσταση. Πουλούν το ίδιο στους «ιθαγενείς» αλλά με άλλο branding.
Η Ελλάδα χρειάζεται σοβαρή, προσαρμοσμένη περιβαλλοντική στρατηγική. Όχι αντιγραφή ευρωπαϊκών προτύπων και templates. Όχι fast track άδειες για συμφέροντα που εκμεταλλεύονται το όνομα της «πράσινης ανάπτυξης». Όχι πολιτικές που χρησιμοποιούν τον φόβο της κλιματικής αλλαγής ως άλλοθι για οικονομικές και πολιτικές επιλογές.
Αν η «πράσινη μετάβαση» δεν εξασφαλίζει διαφάνεια, συμμετοχή των πολιτών και δίκαιη κατανομή κόστους και οφελών, τότε δεν είναι πολιτική για το περιβάλλον. Είναι εργαλείο συγκέντρωσης κεφαλαίου, νομιμοποίησης επενδύσεων και υποβάθμισης της δημοκρατίας. Και η κοινωνία δεν μπορεί να το αποδεχτεί χωρίς κριτική, χωρίς αντίλογο και χωρίς διεκδίκηση των δικών της συμφερόντων. Είπαμε: «μετάβαση» από ποιους , με ποιους και για ποιους !
* Δρ Ολοκληρωμένης Περιβαλλοντικής Διαχείρισης Παν/μιου ΚΡΗΤΗΣ & Ανεξάρτητος Περιφερειακός Σύμβουλος Στ. Ελλαδας
.jpg)
Δεν υπάρχουν σχόλια :
Δημοσίευση σχολίου