Του Σπύρου Στάλια *
Προοίμιο
Για να κατανοήσουμε την εμμονή της Ευρωζώνης σε πολιτικές που αποδεδειγμένα αποτυγχάνουν, πρέπει να κοιτάξουμε πέρα από τα Excel. Πρέπει να αναζητήσουμε τις ρίζες μας στην αρχαία ελληνική "Πόλη" και να τις συγκρίνουμε με τον καλβινιστικό δογματισμό που γέννησε τον νεοφιλελευθερισμό.
Το κείμενο που ακολουθεί δεν αναλύει απλώς οικονομικούς δείκτες, αλλά τη μετάβαση από τον Πολίτη —που ορίζεται από τη συμμετοχή του στο σύνολο— στο Άτομο, που ορίζεται από το κέρδος και την "ενοχή" του χρέους.
Το αξίωμα του Homo Economicus —του ανθρώπου-μηχανή που επιζητεί αποκλειστικά το ατομικό κέρδος— έχει μετατραπεί σε θεσμικό κανόνα, μεταμορφώνοντας την Ευρωζώνη σε ένα εργαστήριο κοινωνικής μηχανικής που εχθρεύεται την έννοια της κοινότητας. Είναι μια προσπάθεια να εξηγήσουμε γιατί οι "Εκλεκτοί" των Βρυξελλών και της ΕΚΤ δεν αισθάνονται τύψεις για την κοινωνική αποσύνθεση: διότι στην ψυχή τους, η οικονομική ισχύς είναι θεία χάρη και η φτώχεια είναι ηθικό ελάττωμα, αμάρτημα
Αυτό είναι το ιδεολογικό πρίσμα μέσα από το οποίο θα εξετάζουμε στο εξής κάθε πτυχή της οικονομικής μας πραγματικότητας.
Η Θεολογική Ρίζα:
Καλβίνος, Λούθηρος και η «Ηθική» του Χρέους
Ο νεοφιλελευθερισμός που διέπει την Ευρωζώνη δεν γεννήθηκε σε κενό αέρος. Είναι το κοσμικό απότοκο της Προτεσταντικής Μεταρρύθμισης.
- Ο Λούθηρος ατομικοποίησε τη σχέση με το Θείο, διαρρηγνύοντας τον συλλογικό δεσμό.
- Ο Καλβίνος όμως ήταν εκείνος που νομιμοποίησε τον πλούτο ως «σημάδι» θείας εύνοιας.
Στην Ευρωζώνη, αυτό μεταφράζεται στην ηθικοποίηση των οικονομικών μεγεθών. Η γερμανική λέξη για το χρέος (Schuld) σημαίνει ταυτόχρονα και ‘ενοχή’. Αν μια χώρα έχει έλλειμμα, δεν αντιμετωπίζεται ως οικονομικό πρόβλημα, αλλά ως «αμαρτία» που απαιτεί τιμωρία και εξαγνισμό μέσω της λιτότητας.
Η Κατάλυση της «Πόλης» και η Τυραννία των Κανόνων
Στην Αρχαία Ελλάδα, ο πολίτης οριζόταν από την αναφορά του στην Πόλη. Η ευημερία του ήταν οργανικά δεμένη με το σύνολο. Η Ευρωζώνη ανατρέπει αυτή τη σχέση:
1. Το Συμβόλαιο υπεράνω του Ανθρώπου: Οι δημοσιονομικοί κανόνες αντιμετωπίζονται ως «ιερές γραφές». Η πολιτική βούληση των λαών καταργείται μπροστά στην αποτελεσματικότητα των δεικτών.
2. Ο Φόβος της «Ηθικής Κατάπτωσης» (Moral Hazard)
Για έναν νεοφιλελεύθερο με καλβινιστικές ρίζες, η χαλάρωση των κανόνων δεν είναι οικονομική κίνηση, είναι ηθική συνθηκολόγηση. Πιστεύουν ότι αν βοηθήσουν έναν «αμαρτωλό» (μια χρεωμένη χώρα ή έναν φτωχό), τότε θα τον ενθαρρύνουν να συνεχίσει την ‘αμαρτία’. Προτιμούν λοιπόν την καταστροφή από τη συγχώρεση, γιατί η τιμωρία είναι ο μόνος τρόπος να διατηρηθεί η «τάξη του Θεού» (της Αγοράς).
3. Η Αυτοεπιβεβαίωση των «Εκλεκτών»
Επιμένουν στο αδιέξοδο γιατί το αδιέξοδο τους επιβεβαιώνει: όσο οι άλλοι αποτυγχάνουν, τόσο εκείνοι νιώθουν πιο «εκλεκτοί» και ικανοί. Δεν αισθάνονται καμία ηθική ευθύνη για την κοινωνική εξαθλίωση που προκαλούν οι πολιτικές τους. Η φτώχεια του άλλου θεωρείται προσωπική του αποτυχία, όχι κοινωνική αδικία.
4. Η Μετατροπή της Οικονομίας σε Μεταφυσική
Έχουν αντικαταστήσει την πραγματικότητα με ένα μοντέλο. Για τους τεχνοκράτες της Ευρωζώνης, αν η πραγματικότητα δεν συμφωνεί με το Excel, τότε φταίει η πραγματικότητα (ο λαός, η παιδεία, η κουλτούρα). Δεν βλέπουν το αδιέξοδο ως αποτυχία, αλλά ως «αναγκαίες διαρθρωτικές προσαρμογές» που δεν έγιναν αρκετά γρήγορα.
Από τον Πολίτη στον «Ιδιώτη»
Αυτό που γεννιέται από αυτό το σύστημα είναι ένας άνθρωπος αποκομμένος. Η παιδεία υποβαθμίζεται σε κατάρτιση «ανθρώπινου κεφαλαίου», το δίκαιο υπηρετεί την ασφάλεια των επενδύσεων και η αλληλεγγύη λοιδορείται ως «ανορθολογική συμπεριφορά». Οδηγούμαστε σε μια κοινωνία «αυτάρκων ναρκίσσων», ισχυρών ως καταναλωτών αλλά ανίσχυρων ως υπάρξεων, που ζουν σε μια διαρκή, παγωμένη νηφαλιότητα αριθμών, στερημένοι από τη «μέθη» της ελπίδας και της συλλογικής δημιουργίας.
Το Συμπέρασμα
Η Ευρωζώνη, όπως λειτουργεί σήμερα, είναι η θεσμοποίηση του Καλβινισμού χωρίς τον Θεό. Είναι ένα σύστημα που απαγορεύει το συναίσθημα και την παράδοση, επιβάλλοντας έναν στείρο ορθολογισμό που διαλύει τον κοινωνικό ιστό. Η επιστροφή στην έννοια της «Πόλης» —όπου ο άνθρωπος ξαναγίνεται Πολίτης με ευθύνη για το σύνολο— δεν είναι πλέον μια ρομαντική ιδέα, αλλά η μοναδική διέξοδος από τη βαρβαρότητα της αφθονίας των αριθμών και της ένδειας των ψυχών.
New York, 13/01/2026
* Σπύρος Στάλιας, Οικονομολόγος Ph.D, spyridonstalias@hotmail.com
Πηγή: social media
Δεν υπάρχουν σχόλια :
Δημοσίευση σχολίου