Tου Γιώργου Κατημερτζή *
Σε μια περίοδο εντεινόμενων γεωπολιτικών ζυμώσεων, η διεθνής κοινότητα βρίσκεται αντιμέτωπη με μια πρωτοβουλία που εγείρει κρίσιμα ερωτήματα για το μέλλον της πολυμερούς διπλωματίας. Η ανακοίνωση της δεύτερης φάσης της αμερικανικής πρωτοβουλίας εκεχειρίας στη Γάζα συνοδεύτηκε από τη δημιουργία του λεγόμενου «Συμβουλίου Ειρήνης» (Board of Peace), ενός νέου διακυβερνητικού μηχανισμού υπό την αιγίδα των Ηνωμένων Πολιτειών, με αποστολή –κατά δήλωση– την ανοικοδόμηση και σταθεροποίηση της περιοχής.
Παρά τη φιλόδοξη ρητορική, η διεθνής ανταπόκριση υπήρξε περιορισμένη, γεγονός που αντανακλά βαθύτερους προβληματισμούς ως προς τη θεσμική φύση και τις πολιτικές προεκτάσεις της πρωτοβουλίας. Το Συμβούλιο Ειρήνης δεν εντάσσεται στο καθιερωμένο πλαίσιο διεθνών οργανισμών που προέκυψαν μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, αλλά συνιστά μια εναλλακτική μορφή διακυβέρνησης, η οποία απομακρύνεται από τις αρχές της συλλογικότητας, της ισοτιμίας των κρατών και της διεθνούς νομιμοποίησης.
Η οργανωτική του δομή είναι ενδεικτική αυτής της μετατόπισης. Στην κορυφή τοποθετείται ένα στενά ελεγχόμενο διοικητικό συμβούλιο, υπό αμερικανική καθοδήγηση, στο οποίο κυριαρχούν οικονομικοί και πολιτικοί παράγοντες, ενώ η παλαιστινιακή συμμετοχή περιορίζεται σε κατώτερο τεχνοκρατικό επίπεδο, με αρμοδιότητες διαχείρισης και όχι στρατηγικού σχεδιασμού. Η διάκριση αυτή υπονομεύει την αρχή της τοπικής ιδιοκτησίας (local ownership), η οποία θεωρείται θεμελιώδης σε κάθε βιώσιμη διαδικασία ειρήνευσης. Ιδιαίτερη σημασία έχει και το χρηματοδοτικό μοντέλο του Συμβουλίου. Η σύνδεση μόνιμης θεσμικής συμμετοχής με χρηματική συνεισφορά ύψους 1 δισ. δολαρίων εισάγει μια λογική «αγοραίας διπλωματίας», η οποία έρχεται σε αντίθεση με τον πυρήνα του διεθνούς δικαίου και της πολυμερούς τάξης. Η ειρήνη, υπό αυτή τη θεώρηση, παύει να αποτελεί συλλογικό πολιτικό αγαθό και μετατρέπεται σε προϊόν οικονομικής ισχύος.
Για χώρες όπως η Ελλάδα, οι εξελίξεις αυτές προκαλούν εύλογο προβληματισμό. Η ελληνική εξωτερική πολιτική έχει διαχρονικά επενδύσει στη σημασία του ΟΗΕ, του διεθνούς δικαίου και της θεσμικής πολυμέρειας, ιδίως σε ζητήματα ασφάλειας και σταθερότητας στην Ανατολική Μεσόγειο. Η δημιουργία παράλληλων μηχανισμών που παρακάμπτουν τον ΟΗΕ θέτει επικίνδυνα προηγούμενα, τα οποία θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν και σε άλλες περιφερειακές κρίσεις, με άμεσες ή έμμεσες επιπτώσεις για τα ελληνικά συμφέροντα.
Επιπλέον, το καταστατικό του Συμβουλίου Ειρήνης αφήνει εσκεμμένα ασαφές το γεωγραφικό και πολιτικό πεδίο εφαρμογής του, υποδηλώνοντας μια δυνητικά παγκόσμια αρμοδιότητα παρέμβασης σε περιοχές που κρίνονται «ασταθείς». Η ασάφεια αυτή ενισχύει τους φόβους περί εργαλειακής χρήσης της ειρήνης ως μέσου μονομερούς επιρροής, αντί ως προϊόν διεθνούς συναίνεσης. Σε επιχειρησιακό επίπεδο, η χρονική συγκυρία της πρωτοβουλίας είναι εξίσου προβληματική. Η δεύτερη φάση της εκεχειρίας προϋποθέτει ευαίσθητες διαδικασίες αποστρατιωτικοποίησης και διεθνούς επιτήρησης, οι οποίες, χωρίς ευρεία διεθνή νομιμοποίηση και περιφερειακή συναίνεση, ενδέχεται να αποσταθεροποιήσουν περαιτέρω την περιοχή.
Συνολικά, το Συμβούλιο Ειρήνης αντανακλά μια ευρύτερη τάση μετάβασης από τη θεσμική διπλωματία σε πιο συναλλακτικές, προσωποκεντρικές μορφές διεθνούς διακυβέρνησης. Ωστόσο, η εμπειρία δείχνει ότι η βιώσιμη ειρήνη δεν μπορεί να οικοδομηθεί αποκλειστικά μέσω οικονομικών κινήτρων και εξωτερικής διαχείρισης. Απαιτεί πολιτική λύση, διεθνή νομιμοποίηση και ουσιαστική συμμετοχή των κοινωνιών που καλείται να υπηρετήσει.
Για την Ελλάδα και άλλα κράτη που στηρίζονται σε ένα σταθερό, κανoνιστικό διεθνές περιβάλλον, η ενίσχυση του ρόλου του ΟΗΕ και η προσήλωση στις αρχές της πολυμέρειας παραμένουν όχι μόνο αξιακή επιλογή, αλλά στρατηγική αναγκαιότητα.
* Γιώργος Κατημερτζής, μέλος του Ελληνικού Ινστιτούτου Στρατηγικών Μελετών (ΕΛ.Ι.Σ.ΜΕ)
Πηγή: militaire.gr
Δεν υπάρχουν σχόλια :
Δημοσίευση σχολίου