Για Μια Νέα Γεωγραφία της Ελληνικής Εξουσίας
Του Αντώνη Ανδρουλιδάκη *
Για μεγάλο μέρος του 20ού αιώνα, η ταξική σύγκρουση νοούνταν κυρίως οικονομικά: μισθοί, ιδιοκτησία, παραγωγή. Στον 21ο αιώνα, η ταξικότητα φαίνεται πως αποκτά μια πιο υπαρξιακή μορφή.
Δεν αφορά μόνο το εισόδημα, αλλά το ποιος ζει με ασφάλεια και ποιος εκτίθεται στον κίνδυνο.
Αυτό είναι που θα μπορούσαμε να ονομάσουμε β ι ο π ο λ ι τ ι κ ή τ α ξ ι κ ό τ η τ α.
Σήμερα, αυτή η ταξικότητα δεν εκφράζεται μόνο ως πλούσιοι και φτωχοί, αλλά ως Πάνω και Κάτω. Εκείνοι που αποφασίζουν και προστατεύονται, και εκείνοι που υφίστανται τις αποφάσεις και εκτίθενται στη φθορά.
Ο Μισέλ Φουκώ περιέγραψε τη βιοπολιτική ως την εξουσία που διαχειρίζεται τη ζωή των πληθυσμών, δηλαδή τις γεννήσεις, τους θανάτους, την υγεία, τα σώματα, τους κινδύνους.
Οι Ζαπατίστας, από την άλλη, πρότειναν μια απλή αλλά ριζοσπαστική πολιτική γεωμετρία: Οι Πάνω: κράτη, αγορές, τεχνοκρατικές και πολιτικές ελίτ. Οι Κάτω: όσοι ζουν με τις συνέπειες των αποφάσεων αυτών των ελίτ.
Η βιοπολιτική ταξικότητα είναι ακριβώς αυτό, η άνιση κατανομή της ζωής, της ασφάλειας και του κινδύνου μεταξύ Πάνω και Κάτω. Πρόκειται για μια νέα γεωγραφία της εξουσίας.
Τα Τέμπη, τα εργατικά δυστυχήματα, οι πυρκαγιές, τα εργοστάσια, οι δρόμοι αποκαλύπτουν μια σταθερή γεωγραφία.
Πάνω: υπουργεία, θεσμικοί μηχανισμοί, διοικήσεις, ιδιωτικοποιήσεις, συμβάσεις, ισολογισμοί.
Κάτω: επιβάτες, εργάτες, πολίτες, σώματα που εκτίθενται στον κίνδυνο.
Οι αποφάσεις λαμβάνονται Πάνω, οι θάνατοι πληρώνονται Κάτω.
Η ασφάλεια, με την έννοια αυτή, είναι ταξικό και "γεωγραφικό" προνόμιο.
Η βιοπολιτική ταξικότητα φαίνεται καθαρά και στη φροντίδα.
Οι εργαζόμενες μητέρες, οι φροντιστές, οι οικογένειες που υποκαθιστούν το κράτος είναι η αόρατη υποδομή της ζωής.
Το κράτος μιλά για "φροντίδα" από το Πάνω, αλλά η μητρότητα βιώνεται στο Κάτω ως βάρδιες, εξάντληση, ιδιωτική λύση.
Η εργασία δεν διαχωρίζει μόνο πλούσιους και φτωχούς.
Διαχωρίζει εκείνους που έχουν χρόνο, ασφάλεια και επιλογές (Πάνω) από εκείνους που ζουν με επισφάλεια, burnout και brain drain (Κάτω).
Η νέα εργατική τάξη δεν βιώνει μόνο οικονομική εκμετάλλευση, αλλά βιοπολιτική εξάντληση.
Η Υγεία και η Παιδεία κινούνται επίσης σε δύο βιοπολιτικές ταχύτητες, λειτουργώντας ως συστήματα δύο ταχυτήτων:
Πάνω: ιδιωτικές κλινικές, ιδιωτικά σχολεία, πρόσβαση στον χρόνο και στην ποιότητα.
Κάτω: υποστελέχωση, αναμονή, αυτοχρηματοδότηση της επιβίωσης.
Με άλλα λόγια, η ισότητα υπάρχει θεσμικά Πάνω, αλλά η ανισότητα βιώνεται καθημερινά Κάτω.
Στην Κατοικία και στην Πόλη ακόμη. Το Πάνω κατοικεί, το Κάτω εκτοπίζεται. Η πόλη μετατρέπεται σε χρηματοπιστωτικό asset.
Funds, Airbnb και real estate κεφάλαιο κατοικούν στο Πάνω της πόλης.
Οι εργαζόμενοι εκτοπίζονται στο Κάτω των υποβαθμισμένων προαστίων και της επισφάλειας, στη σκιά της καπιταλιστικής Μητρόπολης. Μπορούν βέβαια κι εκείνοι να κάνουν μια βόλτα στη "Στέγη" ή να διαβάσουν για την κουλτούρα του branch σε κάποιο mainstream media ή να "απολαύσουν" κι ένα βράδυ την πλαστική διασκέδαση της μοναξιάς τους στον Αργυρό, αλλά η ψυχούλα τους (και το κορμί τους) το ξέρει ότι δεν ανήκουν εκεί.
Η αστική γεωγραφία γίνεται βιοπολιτικός χάρτης εξουσίας.
Στην Πληροφορία και στη Φωνή: Το Πάνω μιλά, το Κάτω ή σιωπαίνει ή όταν μιλά "θορυβεί".
Οι ελίτ διαθέτουν ΜΜΕ, think tanks και θεσμική φωνή.
Οι πολίτες διαθέτουν εκτονωτικά social media και αποσπασματική ορατότητα.
Το Πάνω παράγει ρεαλισμό, ορθολογισμό, «κοινή λογική», μοντερνισμό και νεωτερικότητα. Το Κάτω παράγει οργή, "όχλο", λαϊκισμό, "ψεκ" και διάφορες άλλες ταμπέλες.
Το χρέος(δημόσιο και ιδιωτικί) είναι μηχανισμός των Πάνω και βιώνεται ως καθημερινή βία των Κάτω. Οι νέες γενιές κληρονομούν όχι μόνο οικονομικό βάρος, αλλά περιορισμένο μέλλον. Γιατί, η βιοπολιτική ταξικότητα είναι και χρονική καθώς ορίζει ποιος έχει μέλλον και ποιος ζει σε διαρκή αναστολή ζωής.
Στο πλαίσιο αυτό, παραδειγματικά για τους Ζαπατίστας, η πολιτική δεν είναι αντιπαράθεση κομμάτων, αλλά σχέση εξουσίας μεταξύ όσων κυβερνούν και όσων κυβερνώνται, εξουσιαστών και εξουσιαζόμενων.
Κατ΄ αναλογία, στην Ελλάδα, το Πάνω διαθέτει θεσμούς, αγορές, κράτος και αφήγημα. Το Κάτω διαθέτει μνήμη, οργή και διάχυτη συνείδηση.
Και εδώ αναδύεται το κρίσιμο ερώτημα: μπορεί το Κάτω να γίνει ηγεμονικό κοινωνικό μπλοκ; (χωρίς μάλιστα να γίνει το νέο Πάνω)
Η δημοκρατία του 21ου αιώνα δεν θα κριθεί από την ιδεολογική ταμπέλα αυτού που κυβερνά, αλλά από το πώς κατανέμεται η ζωή μεταξύ Πάνω και Κάτω.
Και είναι ξεκάθαρo ότι χρειαζόμαστε επειγόντως μια Πολιτική της ζωής από τα Κάτω, αφού η βιοπολιτική ταξικότητα δεν είναι φυσικός νόμος, αλλά πολιτική επιλογή των Πάνω.
Αυτή η πολιτική του μέλλοντος θα γεννηθεί μόνο όταν οι Κάτω επιτρέψουν να έρθει στην επίγνωση τους το "κάτω" τους, πάψουν να ζητούν προστασία από τους "πάνω" και αρχίσουν να διεκδικούν εξουσία πάνω στη ζωή τους.
* Αναπτυξιακός & Κοινωνικός Ψυχολόγος, Διδάσκων Ψυχολογίας Πανεπιστημίου Neapolis.
Πηγή: social media
Πηγή: social media
Δεν υπάρχουν σχόλια :
Δημοσίευση σχολίου