Η αυτο-αποδόμηση της δυτικής αφήγησης
Του Αντώνη Ανδρουλιδάκη *
Το τελευταίο γεγονός, με την δολοφονία του 37χρονου Άλεξ Πρέτι -νοσοκόμου από τη Μινεάπολη- την στιγμή μάλιστα που προσπαθεί να φροντίσει/προστατεύσει μια γυναίκα από τους πραιτωριανούς του Τράμπ, δεν είναι απλώς τραγικό, αλλά αποκαλυπτικό.
Η δολοφονία ενός νοσοκόμου από αστυνομικό στις Ηνωμένες Πολιτείες δεν είναι μόνο ένα περιστατικό αστυνομικής αυθαιρεσίας. Είναι μια σκηνή υψηλής συμβολικής πυκνότητας, μια ρωγμή μέσα από την οποία διαφαίνεται ο πυρήνας της δυτικής νεωτερικότητας.
Ο νοσοκόμος είναι φορέας φροντίδας, κοινωνικής συνοχής, βιοπολιτικής προστασίας της ζωής.
Ως εκ τούτου, όταν το κράτος σκοτώνει τον "Φροντιστή", σκοτώνει συμβολικά το ίδιο το αφήγημα ότι η εξουσία υπάρχει για να προστατεύει τη ζωή. Η ισχύς απογυμνώνεται από τον ηθικό της μύθο.
Η αλήθεια είναι ότι η Δύση οικοδομήθηκε πάνω σε μια ιδρυτική μυθολογία κυριαρχίας. Κυριαρχία πάνω στη φύση, στα σώματα, στους «άλλους», στα εδάφη.
Η αποικιοκρατία, η δουλεία, η βιοπολιτική πειθαρχία δεν ήταν παρεκκλίσεις αλλά θεμέλια.
Ωστόσο, αυτή η βία περιβλήθηκε από ένα συμβολικό πέπλο/άλλοθι προόδου, δικαίου και ορθολογικότητας.
Το κράτος παρουσιάστηκε ως μετασχηματιστής της βίας σε νόμο. Η ισχύς υποσχέθηκε ότι δεν θα είναι πια τυφλή, αλλά θεσμική, προβλέψιμη, προσανατολισμένη στο κοινό συμφέρον.
Όταν όμως η βία στρέφεται στον Φροντιστή, αυτό το πέπλο σχίζεται.
Δηλαδή, ακόμη και η ναζιστική βία δεν ήταν μια απλή ιστορική παρέκκλιση από το δυτικό αξιακό σύστημα, αλλά μια ακραία και αποκαλυπτική εκδήλωση αυτού του βαθύτερου πυρήνα του δυτικού "παραδείγματος¨: του εργαλειακού ορθολογισμού της κυριαρχίας. Όπως τότε, έτσι και τώρα η δολοφονία ενσωματώνεται σε μια κανονική, «ορθολογική» κρατική μηχανή, που εμφανίζεται όταν η κυριαρχία γίνεται αυτοσκοπός.
Η δολοφονία ενός νοσοκόμου από το κράτος είναι, υπό αυτή την έννοια, ακόμη μια ένδειξη αποτυχίας του δυτικού κοσμοειδώλου. Δεν είναι απλά επίδειξη ισχύος, αλλά ομολογία αδυναμίας του συμβολικού δεσμού που κρατά ενωμένη την πολιτική κοινότητα.
Η νεωτερική βιοπολιτική υπόσχεση ήταν σαφής. Το κράτος θα διαχειρίζεται τη ζωή, θα μειώνει τον θάνατο, θα οργανώνει την υγεία. Και ο "Φροντιστής", ο νοσοκόμος, είναι εμβληματική φιγούρα αυτού του υποσχόμενου πολιτισμού.
Όταν η κρατική βία αφαιρεί τη ζωή ενός τέτοιου υποκειμένου, η ίδια η βιοπολιτική λογική αυτο-αναιρείται. Η προστασία της ζωής μετατρέπεται σε απειλή για τη ζωή. Η φροντίδα είναι απειλή. Η κυριαρχία επιστρέφει ως καθαρή κυριαρχία πάνω στο σώμα, χωρίς το ηθικό της άλλοθι.
Πρόκειται για την κατάρρευση του νοήματος της Φροντίδας ως ιδρυτικής αφήγησης του δυτικού πολιτισμού.
Σε ψυχαναλυτικούς όρους, καθώς το Συμβολικό σύστημα νοήματος αποσυντίθεται, το Πραγματικό της βίας επιστρέφει από τα σκοτεινά υπόγεια όπου υποτίθεται είχε φυλακιστεί από το "καλό κράτος".
Όλο αυτό υποδηλώνει πως η Δύση βιώνει σήμερα μια κρίση αφηγηματικού πυρήνα. Η πρόοδος δεν πείθει, η δημοκρατία αμφισβητείται, το κοινωνικό συμβόλαιο αποδομείται.
Όταν το άλλοθι της φροντίδας "σκοτώνεται" το δυτικό τέρας αναδύεται γεμάτο βία και ισχύ.
Σε αυτό το κενό, η ισχύς παραμένει το μόνο σταθερό. Όπως σε μια σχέση που έχει χάσει το νόημά της και μετατρέπεται σε πεδίο επιβολής, έτσι και ο πολιτισμός της κυριαρχίας καταλήγει να εκφράζεται ως ωμή βία όταν δεν μπορεί πια να παράγει κοινό νόημα.
Η ιστορία των δύο τελευταίων αιώνων έδειχνε πως η αποικιοκρατική βία της Δύσης στρεφόταν προς τα έξω. Σήμερα επιστρέφει προς τα μέσα. Επιστρέφει εκεί όπου γεννήθηκε. Μέσα στον ιδρυτικό πυρήνα της Δύσης. Ο «εσωτερικός άλλος» -όχι πλέον μόνο ο φτωχός, ο φυλετικά ή έμφυλα διαφορετικός, ο περιθωριοποιημένος, αλλά ακόμη και ο Φροντιστής- γίνεται αντικείμενο κυριαρχίας.
Αυτό σηματοδοτεί ένα κρίσιμο στάδιο πολιτισμικής εντροπίας, καθώς όταν ο πολιτισμός δεν μπορεί πια να οργανώσει το εξωτερικό του σύνορο, μεταφέρει τη σύγκρουση στο εσωτερικό του σώμα.
Όταν το κράτος σκοτώνει τον Φροντιστή, τον αλληλέγγυο Φροντιστή, η πίστη ότι η συλλογική ζωή αξίζει να προστατεύεται τραυματίζεται σε υπαρξιακό επίπεδο.
Η βία τότε δεν είναι απλώς παραβίαση δικαιωμάτων. Είναι ρήγμα στο φαντασιακό της πολιτικής κοινότητας, του κοινού νοήματος, του Εμείς.
Η δολοφονία ενός νοσοκόμου από την κρατική εξουσία είναι πολιτισμικός καθρέφτης. Δείχνει έναν πολιτισμό που συνεχίζει να διαθέτει τεχνολογία, στρατό, θεσμούς, αλλά δυσκολεύεται να απαντήσει στο θεμελιώδες ερώτημα: γιατί η ζωή αξίζει προστασία; Δηλαδή, γιατί η ζωή αξίζει; Ή ακόμη χειρότερα, ποιό είναι το νόημα της ζωής. Και είναι ακριβώς εδώ που η Δύση δεν έχει πλέον καμία απολύτως απάντηση.
Και να γιατί η Φροντίδα μπορεί να είναι η πιο σπουδαία Πολιτική και Επαναστατική πράξη.
* Αναπτυξιακός & Κοινωνικός Ψυχολόγος, Διδάσκων Ψυχολογίας Πανεπιστημίου Neapolis.
Πηγή: social media
Πηγή: social media
Δεν υπάρχουν σχόλια :
Δημοσίευση σχολίου