Η ακρίβεια ως φυσικό φαινόμενο, σαν τον άνεμο, σαν την καταιγίδα, σαν κάτι που απλώς… συμβαίνει.
Του Απόστολου Αποστόλου *
Ζούμε το γύρο του θανάτου της ακρίβειας και τα στερεότυπα κάνουν πάρτι. Χορεύουν μεθυσμένα πάνω από τις οθόνες, τις πρωινές εκπομπές και τα δελτία των οκτώ. Κάποιοι μας λένε: «έρχεται ο λογαριασμός του πολέμου», άλλοι με πνεύμα πολεμοχαρή θα μας πουν: «ο δικός μας πόλεμος γίνεται στην αντλία των καυσίμων» και οι πιο συγκρατημένοι θα μιλήσουν για «κύμα ανόδου των τιμών». Λόγια μεγάλα, σαν προειδοποιητικές σειρήνες, που όμως έχουν μια παράξενη ιδιότητα, ουρλιάζουν πολύ, αλλά δείχνουν προς το πουθενά.
Σαν να πρόκειται για παλίρροια που αποφάσισε μόνη της να σηκωθεί. Σαν να βγήκαν οι τιμές από κάποιο γεωλογικό ρήγμα της οικονομίας και να πλημμύρισαν την αγορά αυθόρμητα, φυσικά. Η ακρίβεια ως φυσικό φαινόμενο, σαν τον άνεμο, σαν την καταιγίδα, σαν κάτι που απλώς… συμβαίνει.
Μόνο που τα κύματα έχουν και σκηνοθέτες, αλλά και παραγωγούς και, αν θέλουμε να είμαστε ακριβείς, και εισπράκτορες.
Στα μέσα μαζικής αποβλάκωσης (όπως κάποτε θα τα ονόμαζε με την γνωστή του περιφρόνηση ένας παλιός σατιρικός) οι λέξεις έχουν μάθει να περπατούν χωρίς ευθύνη. Περιφέρονται σαν άστεγες έννοιες. «Ενεργειακή κρίση». «Γεωπολιτικές εντάσεις». «Παγκόσμια αναστάτωση». Όροι ευγενείς, αποστειρωμένοι, σχεδόν διπλωματικοί.
Κουβέντα όμως για τα καρτέλ της ενέργειας.
Λέξη για την αισχροκέρδεια.
Σιωπή για το πώς, με τον πρώτο αμερικανοϊσραηλινό πύραυλο που άνοιξε τη νέα πράξη της παγκόσμιας σύγκρουσης, άνοιξαν μαζί και τα ταμεία της ενεργειακής κερδοσκοπίας. Η αγορά (αυτό το πάντα ευαίσθητο πλάσμα) ένιωσε αμέσως την ανάγκη να «προσαρμοστεί».
Και προσαρμόστηκε προς τα πάνω. Πάντα προς τα πάνω. Σαν να έχει μόνο έναν προσανατολισμό: την ανηφόρα των τιμών.
Στο μεταξύ, οι διεθνείς οργανισμοί εμφανίζονται με το ύφος του επιστήμονα που μετρά την καταιγίδα. Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο προειδοποιεί ότι μια αύξηση 10% στις τιμές της ενέργειας, αν διαρκέσει έναν χρόνο, μπορεί να ανεβάσει τον παγκόσμιο πληθωρισμό και να επιβραδύνει την ανάπτυξη.
Σοβαρή διαπίστωση.
Αλλά με μια λεπτή αμηχανία μέσα της, σαν να περιγράφει κάποιος την πληγή χωρίς να αναφέρει το μαχαίρι.
Και ενώ οι διεθνείς αναλυτές μετρούν τις οικονομικές θερμοκρασίες του πλανήτη, στο εσωτερικό της χώρας η πολιτική σκηνή επιδίδεται σε ένα γνώριμο θέατρο μικρών παρηγοριών.
Pass. Fuel pass. Market pass.
Ξέρουμε ότι η αγγλική λέξη λειτουργεί περίπου σαν γάζα πάνω στην πληγή της ακρίβειας. Δεν τη θεραπεύει, αλλά τουλάχιστον της δίνει ένα κοσμοπολίτικο όνομα. Ο πολίτης παίρνει λίγα ευρώ πίσω από αυτά που του έχουν ήδη αφαιρεθεί πολλαπλάσια. Ένα μικρό φιλοδώρημα από το ίδιο τραπέζι όπου σερβίρεται η μεγάλη λεηλασία.
Και κάπου εκεί, σαν αποκορύφωμα της πολιτικής ευρηματικότητας, εμφανίζεται και το περίφημο «πλαφόν» στα κέρδη των ενεργειακών ομίλων.
Βέβαια για να είμαστε ακριβείς με μια προϋπόθεση. Ότι το βαρέλι πετρελαίου θα ξεπεράσει τα 150 δολάρια.
Μέχρι τότε, η αγορά παραμένει ελεύθερη. Ελεύθερη να ανεβάζει τιμές. Ελεύθερη να διογκώνει κέρδη. Ελεύθερη να θυμίζει πως η οικονομία, όταν αφεθεί στις πιο άγριες εκδοχές της, έχει κάτι από παλιά αποικιακή επιχείρηση: παίρνει πολλά από τους πολλούς για να δώσει περισσότερα στους λίγους.
Έτσι, ο πολίτης καλείται να κάνει αυτό που πάντα καλείται να κάνει.
Να θυσιαστεί. Να προσαρμοστεί. Να «κατανοήσει τη συγκυρία».
Η κυβέρνηση των ολιγαρχών (όπως θα έλεγαν οι πιο οργισμένοι επικριτές της), δηλαδή η κυβέρνηση της ΝΔ ζητά υπομονή, ζητά αντοχή, ζητά σχεδόν μια εθνική οικονομική αυταπάρνηση. Στο όνομα της αγοράς, της γεωπολιτικής και της μεγάλης διεθνούς αβεβαιότητας.
Κι όμως, μέσα σε όλη αυτή τη φασαρία των αριθμών και των αναλύσεων, υπάρχει μια παράξενη απουσία.
Η λέξη «ευθύνη».
Δεν ακούγεται συχνά.
Είναι σαν εκείνα τα μικρά αντικείμενα που χάνονται στο σπίτι και όλοι τα ψάχνουν χωρίς να θυμούνται πού τα άφησαν.
Ίσως γι’ αυτό ακούγονται τόσο δραματικές οι δηλώσεις των διεθνών αξιωματούχων. Η επικεφαλής του ΔΝΤ, Κρισταλίνα Γκεοργκίεβα, μίλησε πρόσφατα για μια νέα παγκόσμια πραγματικότητα όπου πρέπει να σκεφτούμε ακόμη και το αδιανόητο και να προετοιμαστούμε γι’ αυτό.
Το αδιανόητο.
Λέξη βαριά.
Σχεδόν υπαρξιακή.
Αλλά για τον μέσο πολίτη το αδιανόητο έχει ήδη πάρει πολύ συγκεκριμένη μορφή. Είναι ο λογαριασμός του ρεύματος που ανοίγει σαν απειλητικός φάκελος. Είναι το ρεζερβουάρ που γεμίζει πιο αργά από ό,τι αδειάζει το πορτοφόλι. Είναι το καλάθι του σούπερ μάρκετ που ελαφραίνει ενώ ο λογαριασμός βαραίνει.
Κι έτσι, το «κύμα ακρίβειας» συνεχίζει να παρουσιάζεται σαν καιρικό δελτίο.
Σήμερα άνεμοι.
Αύριο αυξήσεις.
Μεθαύριο νέες προσαρμογές.
Μόνο που η ιστορία της οικονομίας, όσο κι αν προσπαθούν να την παρουσιάσουν σαν φυσική επιστήμη, παραμένει βαθιά ανθρώπινη υπόθεση.
Και τα κύματα της ακρίβειας δεν γεννιούνται στη θάλασσα. Αλλά γεννιούνται στα γραφεία, στις αγορές, στις πολιτικές αποφάσεις, και κυρίως, στην παλιά, ανθεκτική συνήθεια της εξουσίας να παρουσιάζει την επιλογή ως αναγκαιότητα.
* Απόστολος Αποστόλου. Καθηγητής Πολιτικής και Κοινωνικής Φιλοσοφίας
.jpg)
Δεν υπάρχουν σχόλια :
Δημοσίευση σχολίου