Η σημερινή βαθιά δομική κρίση του καπιταλιστικού συστήματος θέτει σε αμφισβήτηση τους κλασικούς κανόνες της καπιταλιστικής ανάπτυξης.
Του Γιώργου Μαργαρίτη
Πίσω από τα τρέχοντα γεγονότα δεν υπάρχει τίποτε το δαιμονικό, το μεταφυσικό και το δυσπρόσιτο στην κοινή λογική. Η Ιστορία το έφερε ώστε η εποχή, ο κόσμος μας, να αποκτήσει τα χαρακτηριστικά που σήμερα έχει.
Η εποχή μας έχει εξάλλου σταθερό παρονομαστή: είναι η εποχή κυριαρχίας του κεφαλαίου, του καπιταλισμού, αν σας είναι πιο οικείο. Τα ιερά κείμενα που συνοδεύουν ετούτη την κυριαρχία επικεντρώνονται στη μεγιστοποίηση του κέρδους που οι κεφαλαιούχοι αποκομίζουν και στη διεκπεραίωση των μεταξύ τους ανταγωνισμών σε τρόπο ώστε οι ισχυροί να γίνουν ισχυρότεροι και οι εξ αυτών αδύναμοι να εκπέσουν…
Να γίνουν losers στα ψηφιακά ελληνικά…
Οι ανταγωνισμοί γίνονται οξύτεροι, καθώς οι «επιτυχημένοι» του συστήματος, όπως και οι «αποτυχημένοι» αυξάνονται και συνωστίζονται στον μικρό μας πλανήτη. Στην αναζήτηση νέων πηγών –ή νέων «προσχημάτων»– πλουτισμού η αγωνία γίνεται κινητήρια δύναμη.
Click here
Τα κέντρα της ισχύος γεωγραφικά μετατοπίζονται, οι κερδοφόρες δραστηριότητες μετατρέπονται σε πεδίο πειραματισμού, η αβεβαιότητα –κατά κανόνα κακός σύμβουλος– υποκαθιστά θεωρητικές σταθερές. Με λίγα λόγια ο κόσμος, ο καπιταλιστικός κόσμος, γίνεται ρευστός, άμορφος, σε δραματική αναμονή του όποιου αναδιαρθρωτικού θαύματος που θα φέρει πίσω την αρχική του αυτοπεποίθηση.
Αυτονόητα θα μπορούσαμε να ονοματίσουμε τα όσα συμβαίνουν με το δοκιμασμένο ως τώρα λεξιλόγιο: καπιταλιστική κρίση. Φοβάμαι όμως ότι οι παλιές λέξεις δεν ανταποκρίνονται στις σύγχρονες καταστάσεις, αδυνατούν να τις ορίσουν με επάρκεια.
Οι ως τώρα κρίσεις του καπιταλιστικού συστήματος συνδέονταν με τη συρρίκνωση των ποσοστών του κέρδους επί του επενδυμένου κεφαλαίου. Όσο υπήρχε χώρος αυτό το πρόβλημα μπορούσε να διορθωθεί: είτε με νέα προϊόντα και συνακόλουθα νέες καταναλωτικές ανάγκες είτε με γεωγραφική μετατόπιση των μητροπόλεων της καπιταλιστικής δραστηριότητας είτε με την ένταξη στο σύστημα νέων πληθυσμών, πρόσφορων και διαθέσιμων στην καπιταλιστική ανάπτυξη – είτε ως φτηνοί/φτηνότεροι εργαζόμενοι είτε ως ποίμνια «καταναλωτών».
Οι δυνατότητες όμως αυτές στερεύουν. Η ενατένιση της Αφρικής ως χώρου εφεδρείας και εκτόνωσης των ζωτικών αναγκών του κεφαλαίου απογοητεύει ως τώρα. Η τεχνητή νοημοσύνη πολλά υπόσχεται, λίγα φέρει… Η ασφυξία του δυναμικού συστήματος είναι εδώ και μάλλον θα μείνει για πολύ.
Στη σύντομη περίοδο διαμόρφωσης της κυριαρχίας του αστικού συστήματος ο κόσμος οργανώθηκε πάνω σε κανόνες. Όχι γενικά και αόριστα κανόνες «δικαίου» – το δίκαιο δεν προκύπτει ερήμην των ιστορικών συνθηκών. Κανόνες όμως που εξυπηρετούσαν το κεφάλαιο και τις ανάγκες του: παραδόξως αυτοί οι κανόνες δεν εξασφάλιζαν μόνο τα κέρδη των λίγων, επιδρούσαν στον τρόπο ζωής –διστάζω να προφέρω τη λέξη ευημερία– των πολλών. Είπαμε: ο καπιταλισμός χρειάζεται, εκτός από αφεντικά, και εργάτες/υπαλλήλους. Χρειάζεται δε και καταναλωτές, ενίοτε δε και πολεμιστές.
Η σημερινή βαθιά δομική κρίση του καπιταλιστικού συστήματος θέτει σε αμφισβήτηση τους κλασικούς κανόνες της καπιταλιστικής ανάπτυξης. Ενίοτε δε τους οδηγεί σε απαξίωση και σε ακύρωση. Ελλείψει κανόνων ο κόσμος γίνεται ρευστός, απρόβλεπτος, στιγμιαίος – χωρίς σχέδιο, άρα χωρίς πρόβλεψη. Ό,τι ήθελε προκύψει…
Η αμηχανία διαπερνά το σύνολο, από την κορυφή ως τη βάση. Η ερήμην κανόνων ασυναρτησία των λόγων και των έργων του προέδρου Τραμπ και η ασύλληπτη ένδεια του πολιτικού λόγου των δελφίνων της εξουσίας στην Ελλάδα είναι ψηφίδες του ίδιου προβλήματος. Όπως εξάλλου και το αναπάντητο ερώτημα των υποψήφιων φοιτητών: ποιο επάγγελμα υπόσχεται περισσότερα στην περαίωση των σπουδών τους; Σε πέντε με έξι χρόνια από τώρα δηλαδή…
* Ο Γιώργος Μαργαρίτης είναι καθηγητής Σύγχρονης Κοινωνικής και Πολιτικής Ιστορίας
Πηγή: documentonews.gr
Δεν υπάρχουν σχόλια :
Δημοσίευση σχολίου