Του Αντώνη Ανδρουλιδάκη *
Στις κοινωνικές επιστήμες, το συλλογικό τραύμα δεν αφορά μόνο τη βία που υφίσταται μια κοινωνία, αλλά το ρήγμα που αυτή η βία προκαλεί στο κοινό της νόημα, δηλαδή στο πώς οι άνθρωποι κατανοούν τον εαυτό τους, τον κόσμο και το μέλλον.
Υπό αυτή την έννοια, όσα συμβαίνουν σήμερα στη Ροζάβα δεν είναι απλώς μια ακόμη «περιφερειακή σύγκρουση» στη Μέση Ανατολή. Είναι μια συνεχιζόμενη τραυματική εμπειρία που απειλεί να διαλύσει ένα σπάνιο συλλογικό εγχείρημα.
Η Ροζάβα υπήρξε, για πάνω από μια δεκαετία, κάτι περισσότερο από μια γεωγραφική περιοχή. Υπήρξε μια απόπειρα συλλογικής αυτονομίας μέσα σε συνθήκες πολέμου. Δημοκρατική αυτοδιοίκηση, συμμετοχή των γυναικών, πολυεθνοτική συνύπαρξη, κοινοτική οργάνωση.
Η Ροζάβα υπήρξε μια συνειδητή προσπάθεια να οργανωθεί η κοινωνία από τα κάτω, με διαφορετικούς όρους από αυτούς του κράτους, της αγοράς ή της στρατιωτικής εξουσίας.
Στον πυρήνα της απόπειρας αυτής βρισκόταν η ιδέα ότι η πολιτική δεν πρέπει να ασκείται αποκλειστικά μέσω ενός κεντρικού κράτους, αλλά μέσα από κοινότητες, συνελεύσεις και συλλογικά όργανα, όπου οι άνθρωποι συμμετέχουν άμεσα στη λήψη αποφάσεων. Η βασική μονάδα δεν ήταν το κόμμα ή ο ηγέτης, αλλά τα τοπικά συμβούλια γειτονιάς ή χωριού, με πραγματικές αρμοδιότητες στην καθημερινή ζωή.
Ιδιαίτερη σημασία είχε και ο ρόλος των γυναικών. Η συμμετοχή τους δεν περιορίστηκε σε συμβολικό επίπεδο, αλλά ενσωματώθηκε θεσμικά με ισότιμη εκπροσώπηση, αυτόνομες γυναικείες δομές, ένοπλη αυτοάμυνα. Αυτό ήταν πραγματικά μια αναδιάταξη της κοινωνικής ισχύος σε ένα βαθιά πατριαρχικό περιβάλλον.
Οικονομικά, η αυτονομία δεν στηρίχθηκε σε πλήρη ρήξη με την αγορά, αλλά σε συνεταιριστικά και κοινοτικά σχήματα, με στόχο τη συλλογική επιβίωση και όχι τη συσσώρευση. Ήταν μια οικονομία ανάγκης, αλλά και αξιών.
Ένα πείραμα εύθραυστο, αντιφατικό, αλλά βαθιά νοηματοδοτημένο για τους ανθρώπους που το στήριξαν.
Ακριβώς γι’ αυτό έγινε στόχος.
Οι διαρκείς στρατιωτικές επιθέσεις, οι εκτοπισμοί πληθυσμών, η μόνιμη απειλή εξόντωσης και η διεθνής σιωπή δεν παράγουν μόνο υλικές απώλειες. Παράγουν συλλογικό τραύμα: μια κατάσταση όπου η κοινωνία ζει σε μόνιμη ανασφάλεια, χωρίς χρόνο για πένθος, χωρίς χώρο για επεξεργασία, χωρίς εγγύηση συνέχειας.
Όμως, το πιο επώδυνο στοιχείο του τραύματος της Ροζάβα δεν είναι μόνο η βία, αλλά η αίσθηση εγκατάλειψης. Όταν ένα συλλογικό εγχείρημα που στηρίχθηκε σε αξίες δημοκρατίας και αυτοδιάθεσης αφήνεται εκτεθειμένο, το μήνυμα που εγγράφεται στο συλλογικό ασυνείδητο είναι σαφές: «Το νόημα δεν προστατεύεται». Και αυτή η εμπειρία διαβρώνει βαθιά την εμπιστοσύνη όχι μόνο στους θεσμούς, αλλά και στην ίδια τη δυνατότητα του συλλογικού. "Το νόημα μοιάζει να μην έχει πια νόημα".
Σε όρους τραύματος, η Ροζάβα βιώνει αυτό που ονομάζεται τραυματική επανάληψη. Η βία δεν είναι ένα παρελθόν γεγονός, αλλά μια διαρκής απειλή που επανενεργοποιεί τον φόβο και εμποδίζει τη συμβολοποίηση. Το τραύμα δεν μπορεί να μετατραπεί σε μνήμη και παραμένει ανοιχτό ως παράγοντας εξάντλησης.
Υπάρχει όμως και κάτι ακόμη πιο κρίσιμο. Το συλλογικό τραύμα της Ροζάβα δεν αφορά μόνο τους κατοίκους της. Αφορά και όσους παρακολουθούν. Γιατί όταν ένα τέτοιο εγχείρημα συνθλίβεται χωρίς ουσιαστική αντίδραση, τραυματίζεται και η ίδια η ιδέα της συλλογικής χειραφέτησης.
Εγγράφεται, σιωπηλά, η πεποίθηση ότι κάθε προσπάθεια αυτονομίας είναι καταδικασμένη.
Κι όμως, το τραύμα δεν σημαίνει μόνο απώλεια. Σημαίνει και μνήμη σε αναμονή. Αν η Ροζάβα επιβιώνει ακόμη στο λόγο, στη διεθνή αλληλεγγύη, στην επιμονή των ανθρώπων της, είναι γιατί το συλλογικό της νόημα δεν έχει εξαφανιστεί, έχει τραυματιστεί. Και ό,τι έχει τραυματιστεί, μπορεί ακόμη να γίνει αντικείμενο επεξεργασίας, αν βρεθεί χώρος και χρόνος.
Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι μόνο τι συμβαίνει στη Ροζάβα. Είναι τι σημαίνει αυτό για όλους μας. Γιατί κάθε φορά που ένα συλλογικό εγχείρημα συνθλίβεται στη σιωπή, το κόστος δεν είναι τοπικό. Είναι παγκόσμιο.
Και αφορά το αν οι κοινωνίες του μέλλοντος θα τολμούν ακόμη να φανταστούν τον εαυτό τους ως κάτι περισσότερο από επιζώντες.
* Αναπτυξιακός & Κοινωνικός Ψυχολόγος, Διδάσκων Ψυχολογίας Πανεπιστημίου Neapolis.
Πηγή: social media
Πηγή: social media
Δεν υπάρχουν σχόλια :
Δημοσίευση σχολίου