Του Σπύρου Στάλια *
Η πρόσφατη εξαγγελία για την πρόωρη εξόφληση δημόσιου χρέους ύψους 13 δισεκατομμυρίων ευρώ μέσα στο 2026 επανέφερε στο προσκήνιο τη συνήθη δημόσια αντιπαράθεση, η οποία καταναλώνεται σε επιπολαιότητες. Για να κατανοήσει κανείς τι πραγματικά συμβαίνει, οφείλει να διαχωρίσει τις βασικές έννοιες που σκόπιμα ή από άγνοια συγχέονται.
• Τι είναι τα 8,8–9,1 δισ. ευρώ των ετήσιων τόκων; Είναι το τρέχον λειτουργικό «νοίκι» του χρέους. Πληρώνονται υποχρεωτικά κάθε χρόνο από τον τακτικό προϋπολογισμό (δηλαδή από τους φόρους) και επιβαρύνουν άμεσα το ετήσιο δημοσιονομικό ισοζύγιο.
• Τι είναι τα 13 δισ. ευρώ της πρόωρης εξόφλησης; Είναι αμιγώς χρεολύσια —δηλαδή αποπληρωμή ονομαστικού κεφαλαίου. Πρόκειται για μια αμιγώς ταμειακή πράξη: ανταλλαγή ενός περιουσιακού στοιχείου (ταμειακά διαθέσιμα) με τη μείωση μιας μελλοντικής υποχρέωσης
Η αυταπάτη της Αντιπολίτευσης
Η κριτική της αντιπολίτευσης, που υποστηρίζει ότι «τα 13 δισ. ευρώ θα έπρεπε να δοθούν στην υγεία, την παιδεία ή σε αυξήσεις μισθών», στερείται παντελώς θεσμικού και λογιστικού ερείσματος.
Τα χρήματα αυτά προέρχονται από το συσσωρευμένο ταμειακό αποθεματικό (cash buffer) και τα πρωτογενή πλεονάσματα. Ακόμη κι αν η κυβέρνηση ήθελε να τα διοχετεύσει στην πραγματική οικονομία, απαγορεύεται ρητά από τους νέους δημοσιονομικούς κανόνες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το νέο πλαίσιο επιβάλλει αυστηρή οροφή στις καθαρές πρωτογενείς δαπάνες (Net Expenditure Limits).
Οποιαδήποτε υπέρβαση των εσόδων ή περίσσευμα ρευστότητας απαγορεύεται να μετατραπεί σε μόνιμη δημόσια δαπάνη· υποχρεωτικά κατευθύνεται στην εξόφληση του χρέους.
Ο παραλογισμός της Ευρωζώνης
Εδώ ακριβώς αποκαλύπτεται ο δομικός παραλογισμός της αρχιτεκτονικής της Ευρωζώνης:
1. Δεσμευμένοι Πόροι: Μια χώρα υποχρεώνεται να διατηρεί τεράστια αδρανή ταμειακά διαθέσιμα για να πείθει τις αγορές, τα οποία αδυνατεί να αξιοποιήσει για παραγωγικές υποδομές.
2. Ο Υποσιτισμός της Οικονομίας: Ενώ οι δημόσιες υποδομές, το σύστημα υγείας και το βιοτικό επίπεδο των πολιτών πιέζονται, το κράτος εξαναγκάζεται να λειτουργεί ως μηχανισμός ταχείας απόσβεσης χρέους.
Η Νεοφιλελεύθερη Ουσία της Τραπεζοκρατίας
Συμπερασματικά, η πρόωρη εξόφληση των 13 δισ. ευρώ είναι μια τεχνοκρατικά επιβεβλημένη κίνηση εντός των τειχών της Ευρωζώνης —μειώνει το μελλοντικό κόστος τόκων κατά ~360 εκατ. ευρώ ετησίως. Ωστόσο, η δημόσια συζήτηση παραμένει εγκλωβισμένη: η μεν κυβέρνηση εμφανίζει τον καταναγκασμό ως «θρίαμβο», η δε αντιπολίτευση υπόσχεται την αξιοποίηση πόρων που οι ευρωπαϊκοί κανόνες απαγορεύουν να αγγίξει.
Στην πραγματικότητα, αυτή η πολιτική αντανακλά τον βαθύ νεοφιλελευθερισμό μιας τραπεζοκρατούμενης Ευρωζώνης. Πρόκειται για ένα σύστημα που από την ίδια του την κατασκευή μεριμνά για ένα και μοναδικό πράγμα: την κανονική και απαρέγκλιτη εξυπηρέτηση των χρεών προς τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα. Όταν οι ίδιες οι τράπεζες και οι αγορές δημιουργούν το χρέος μέσω του νομισματικού σχεδιασμού της Ευρωζώνης, ολόκληρη η κοινωνική και παραγωγική βάση μιας χώρας μετατρέπεται σε έναν απλό μηχανισμό εγγύησης για την ασφάλεια των πιστωτών, αδιαφορώντας πλήρως για τις πραγματικές ανάγκες της κοινωνίας.
* Σπύρος Στάλιας, Οικονομολόγος Ph.D
spyridonstalias@hotmail.com
New York, 22/8/2026
Δεν υπάρχουν σχόλια :
Δημοσίευση σχολίου