Του Αντώνη Ανδρουλιδάκη *
Κάθε πολιτική περίοδος δεν τελειώνει όταν αλλάζουν κυβερνήσεις ή δημιουργούνται νέα κόμματα, αλλά όταν εξαντλείται το νόημα που τη συγκρότησε.
Η Μεταπολίτευση δεν υπήρξε απλώς μια θεσμική μετάβαση από τη δικτατορία στη δημοκρατία. Υπήρξε ένα ολόκληρο ιστορικό σύστημα νομιμοποίησης, που στηρίχθηκε σε συγκεκριμένα ανταλλάγματα.
Δηλαδή, πολιτική ομαλότητα αντί για βαθιά ρήξη με το παρελθόν, ευρωπαϊκή ένταξη με όρους υποταγής αντί για εθνική αυτονομία, κατανάλωση αντί για παραγωγή, θεσμική τυπικότητα/κανονικότητα αντί για κοινωνική δικαιοσύνη.
Για δεκαετίες αυτό το σχήμα λειτούργησε. Σήμερα όμως δείχνει καθαρά τα όριά του.
Συνοπτικά, βασικά χαρακτηριστικά της Μεταπολίτευσης που τελειώνει υπήρξαν:
α) Η πολιτική της σιωπής πάνω στα τραύματα.
Η Μεταπολίτευση οικοδομήθηκε πάνω σε μια μεγάλη απώθηση: την Κύπρο, την εθνική ήττα, το αίσθημα εγκατάλειψης. Το σύστημα δεν επιχείρησε να θεραπεύσει το τραύμα, αλλά να το διαχειριστεί με λήθη. Αυτή η λογική επεκτάθηκε παντού. Στα σκάνδαλα, στις καταστροφές, στα εγκλήματα χωρίς λογοδοσία. Η δημοκρατία ήταν αρκετό να φαίνεται “κανονική”/"θεσμική", αλλά δεν ήταν δίκαιη.
β) Η δημοκρατία ως management.
Η πολιτική μετατράπηκε σταδιακά -ιδιαίτερα με την άνοδο του εκσυγχρονιστικού/Σημιτικού ΠΑΣΟΚ- σε τεχνοκρατικό μάνατζμεντ. Η κοινωνία έπαψε να είναι υποκείμενο και έγινε “ωφελούμενος”, “στόχος πολιτικής”, “στατιστική”. Οι πολίτες κλήθηκαν να εμπιστεύονται ειδικούς αντί να συμμετέχουν. Η δημοκρατία συρρικνώθηκε σε εκλογική ανάθεση κάθε τέσσερα χρόνια. Η "τεχνολογία" (ως εξουσιαστικός μηχανισμός) των ειδικών κορυφώθηκε στη διάρκεια της πανδημίας.
γ) Η οικονομία της εξάρτησης.
Η Μεταπολίτευση στηρίχθηκε σε ένα μοντέλο δανεισμού, κατανάλωσης και επιδοτήσεων, που τελικά κατέληξε στη χρεωκοπία και στα Μνημόνια. Από τη στιγμή εκείνη και μετά, η εθνική κυριαρχία περιορίστηκε ακόμη πιο δραματικά και η κοινωνική αξιοπρέπεια τραυματίστηκε βαθιά.
δ) Η αποσύνδεση κράτους και κοινωνίας.
Το κράτος έπαψε να βιώνεται ως πολιτεία, ως προστασία και άρχισε να βιώνεται ως απειλή, αδιαφορία ή μηχανισμός συγκάλυψης. Από τις ΜΕΘ μέχρι τα Τέμπη, από τις φωτιές μέχρι τις πλημμύρες, εμπεδώθηκε μια εμπειρία συλλογικού ανυπεράσπιστου.
Αυτή η Μεταπολίτευση δεν “κλονίζεται”. Ολοκληρώνει τον κύκλο της. Δεν μπορεί πια να παράγει νομιμοποίηση, μόνο αδράνεια και φόβο. Η Μεταπολίτευση έχει πεθάνει, αλλά οι συντελεστές της αρνούνται την ταφή.
ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΜΙΑΣ ΝΕΑΣ ΜΕΤΑΠΟΛΙΤΕΥΣΗΣ
Αν η πρώτη Μεταπολίτευση ήταν η εποχή της σταθερότητας χωρίς βάθος, η επόμενη οφείλει να είναι η εποχή της δικαιοσύνης με ρίζες.
α) Από τη διαχείριση του τραύματος στη θεραπεία του.
Η νέα Μεταπολίτευση δεν μπορεί να οικοδομηθεί πάνω στη λήθη. Χρειάζεται θεσμική μνήμη, λογοδοσία, αποκατάσταση. Όχι για εκδίκηση, αλλά για να κλείσουν πληγές που αιμορραγούν δεκαετίες. Χωρίς δικαιοσύνη, καμία δημοκρατία δεν στέκει ψυχικά.
β) Από τη δημοκρατία-μάνατζμεντ στη δημοκρατία-συμμετοχή.
Η νέα περίοδος δεν αντέχει άλλες πολιτικές ελίτ που “ξέρουν καλύτερα”. Χρειάζεται ανοιχτές διαδικασίες, συλλογικές αποφάσεις, διαφάνεια, πραγματική κοινωνική συμμετοχή.
Η τεχνοκρατία μπορεί να είναι εργαλείο. Δεν μπορεί να είναι καθεστώς.
γ). Από την οικονομία της επιβίωσης στην οικονομία της αξιοπρέπειας.
Το νέο πολιτικό συμβόλαιο δεν μπορεί να υπόσχεται απλώς "θεσμική σταθερότητα”. Πρέπει να εγγυάται εργασία με νόημα, κοινωνική προστασία, δημόσια αγαθά, παραγωγική ανασυγκρότηση, εθνική ανεξαρτησία.
Μια κοινωνία που απλώς επιβιώνει δεν μπορεί να είναι δημοκρατική. Η δημοκρατία χρειάζεται πολίτες όρθιους, όχι εξαντλημένους. Και αυτά δεν μπορούν να υπάρξουν χωρίς ουσιαστικό περιορισμό της ξένης εξάρτησης.
δ) Από την εξάρτηση στην εθνική αυτοπεποίθηση
Η νέα Μεταπολίτευση δεν μπορεί να συνεχίσει με τη λογική «δεν γίνεται αλλιώς». Χρειάζεται μια στρατηγική αυτονομίας στις διεθνείς σχέσεις, στην οικονομία, στην άμυνα, στον πολιτισμό.
Όχι με απομονωτισμό, αλλά με αξιοπρέπεια.
ε) Από το κράτος-απόντα στο κράτος-προστάτη
Το πιο βαθύ αίτημα της εποχής δεν είναι η ανάπτυξη. Είναι η ασφάλεια της ζωής. Ασφάλεια υπαρξιακή, δηλαδή, να ξέρεις ότι δεν θα μείνεις μόνος όταν έρθει η κρίσιμη στιγμή.
Η νέα Μεταπολίτευση θα κριθεί, κατ' αρχήν, από αν μπορεί να αποκαταστήσει αυτή τη στοιχειώδη εμπιστοσύνη.
Η ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΜΠΗ
Οι κοινωνίες δεν αλλάζουν επειδή το θέλουν οι διανοούμενοι ή τα κόμματα. Αλλάζουν όταν σπάει ο ψυχικός δεσμός με το παλιό καθεστώς. Αυτό ακριβώς συμβαίνει σήμερα. Η Μεταπολίτευση δεν απονομιμοποιείται μόνο πολιτικά. Απονομιμοποιείται υπαρξιακά.
Αυτό είναι το σημείο μη επιστροφής.
Η νέα Μεταπολίτευση δεν θα έρθει ως διοικητική μεταρρύθμιση. Θα έρθει -αν έρθει- ως αλλαγή παραδείγματος. Από την πολιτική της ανάθεσης στην πολιτική της συμμετοχής, από τη διαχείριση της ήττας στη διεκδίκηση της αξιοπρέπειας, από την κοινωνία της επιβίωσης στην κοινωνία του νοήματος.
Και αυτό δεν είναι απλώς ένα πολιτικό στοίχημα.
Είναι το στοίχημα του αν η χώρα θα συνεχίσει να ζει -ή μάλλον να πεθαίνει σιγα-σιγά- φοβισμένη ή αν θα τολμήσει ξανά να σταθεί όρθια στην Ιστορία της.
* Αναπτυξιακός & Κοινωνικός Ψυχολόγος, Διδάσκων Ψυχολογίας Πανεπιστημίου Neapolis.
Πηγή: social media
Πηγή: social media
Δεν υπάρχουν σχόλια :
Δημοσίευση σχολίου