Του Αλέξανδρου Τσίγγου *

Τη Δευτέρα 31 Αυγούστου υπογράφηκε στο Τελ Αβίβ η μεγαλύτερη αμυντική συμφωνία στην ιστορία των ελληνοϊσραηλινών σχέσεων. Τρία κόμμα ένα (3,1) δισεκατομμύρια ευρώ κατά τις ελληνικές πηγές, έως τρία κόμμα έξι (3,6) κατά τις ισραηλινές (ύψους 10 δις για την Jerusalem Post), για την «Ασπίδα του Αχιλλέα», το πολυεπίπεδο δίκτυο αεράμυνας που θα καλύψει τη χώρα μέσα σε τριάντα πέντε (35) μήνες. Υπογράφουν η Γενική Διεύθυνση Αμυντικών Εξοπλισμών του δικού μας υπουργείου και η SIBAT, η διεύθυνση διεθνών αμυντικών συνεργασιών του ισραηλινού. Για το Ισραήλ είναι η μεγαλύτερη αμυντική εξαγωγή που έκανε ποτέ. Για την Ελλάδα είναι, όπως λένε, η είσοδος σε νέα εποχή. Πριν πανηγυρίσουμε, αξίζει να ανοίξουμε το κουτί και να δούμε τι υπάρχει μέσα. Ποιος το έφτιαξε, σε ποιον ανήκει, ποιος κρατά τα κλειδιά. Το έκανα με υπομονή, στρώμα στρώμα, και αυτό που βρήκα δεν χωράει στα δελτία τύπου που διαβάσαμε.

Το πρώτο πράγμα που ανακαλύπτει όποιος σκαλίσει είναι ότι η «ισραηλινή» Ασπίδα δεν είναι όλη ισραηλινή. Το SPYDER είναι το πιο καθαρό κομμάτι, εξ ολοκλήρου της Rafael, που είναι κρατική εταιρεία του Ισραήλ. Το Barak MX όμως κουβαλά ινδικό αίμα.

Ο πύραυλος Barak 8, η καρδιά του συστήματος, αναπτύχθηκε το 2007 από κοινού με τον ινδικό κρατικό οργανισμό DRDO, που σχεδίασε και τον κινητήρα του, σε ένα πρόγραμμα ενάμισι (1,5) δισεκατομμυρίου δολαρίων. Η Ινδία έχει δικαιώματα στην αρχική τεχνολογία.

Το David’s Sling, το ακριβότερο και κρισιμότερο επίπεδο, είναι κατά το ήμισυ αμερικανικό. Η Ουάσιγκτον χρηματοδότησε την ανάπτυξή του με σχεδόν δύο (2) δισεκατομμύρια δολάρια από το 2006 ως το 2020. Η Raytheon κατασκευάζει στις Ηνωμένες Πολιτείες όλες τις μονάδες εκτόξευσης και μέρος κάθε βλήματος Stunner. Το μισό σύστημα, κατά κυριολεξία, βγαίνει από αμερικανικά εργοστάσια και υπόκειται στους αμερικανικούς κανόνες εξαγωγών, το περίφημο ITAR.

Αυτό δεν είναι θεωρία. Όταν η Φινλανδία αγόρασε το ίδιο σύστημα το 2023, χρειάστηκε ρητή έγκριση του State Department, που ήρθε πέντε (5) μήνες μετά την επιλογή. Όταν η Γερμανία αγόρασε το Arrow 3, η έγκριση εξασφαλίστηκε μετά από προσωπική συνομιλία του Μπάιντεν με τον Σολτς. Κάθε μελλοντική παραγγελία βλημάτων για το ελληνικό David’s Sling θα περνά από την ίδια πόρτα. Αγοράζουμε δηλαδή το αντιβαλλιστικό μας επίπεδο από δύο πωλητές ταυτόχρονα, από τους οποίους ο ένας δεν εμφανίζεται στη φωτογραφία της υπογραφής.

Το δεύτερο πράγμα αφορά το λογισμικό, γιατί εκεί κρύβεται η πραγματική ιδιοκτησία ενός σύγχρονου οπλικού συστήματος. Υπάρχουν δύο στρώματα. Το εσωτερικό λογισμικό κάθε συστήματος, αυτό που υπολογίζει τη λύση βολής και καθοδηγεί το βλήμα, είναι κλειστό και δεν παραδίδεται ποτέ. Η Ελλάδα παίρνει εκτελέσιμο κώδικα, και όχι τον πηγαίο. Το δεύτερο στρώμα, ο εθνικός κόμβος που θα δένει τα τρία συστήματα με τα Patriot, θα σχεδιαστεί λέει στην Ελλάδα, με τη Scytalys για τη διαλειτουργικότητα και την Intracom Defense για το λογισμικό διοίκησης. Μόνο που η Intracom Defense ανήκει στην IAI. Η «ελληνική» εταιρεία που θα γράψει τον ελληνικό κόμβο ανήκει στον έναν από τους δύο προμηθευτές.

Ό,τι ελληνικό γραφτεί θα κάθεται πάνω σε ισραηλινά πρωτόκολλα και θα διαβάζει ισραηλινά ίχνη. Το ραντάρ στέλνει στον κόμβο μόνο ό,τι ο κατασκευαστής του έχει προβλέψει να στέλνει. Ο κόμβος δίνει στη μονάδα πυρός μόνο μια ανάθεση στόχου, και από εκεί αποφασίζει ο αλγόριθμος της Rafael. Ο ενδιάμεσος κώδικας μπορεί να είναι ελληνικός. Οι δύο άκρες του δεν είναι.

Το επόμενο είναι το πιο δυσάρεστο. Η ερώτηση είναι, μπορούν να μας το κλείσουν; Κρυφό κουμπί δεν έχει βρεθεί ποτέ και μάλλον δεν χρειάζεται. Το μπλοκάρισμα σε τέτοια συστήματα γίνεται με σιωπή. Αν σταματήσουν οι ενημερώσεις λογισμικού, το σύστημα μέσα σε δύο τρία (2-3) χρόνια δεν αναγνωρίζει τις καινούργιες απειλές. Αν καθυστερήσει η αναπλήρωση βλημάτων, που έχουν ημερομηνία λήξης και περνούν από ισραηλινό εργοστάσιο και αμερικανική άδεια, η αεράμυνα μένει με άδειους σωλήνες.

Σε κάθε μονάδα θα υπάρχουν Ισραηλινοί τεχνικοί που βλέπουν τα αρχεία καταγραφής, άρα βλέπουν και τι εκπέμπουν τα τουρκικά μαχητικά, δωρεάν τηλεμετρία για τον προμηθευτή. Το κρίσιμο σενάριο δεν είναι ο μόνο ένας πόλεμος με την Τουρκία. Είναι η μέρα που μια ελληνική κυβέρνηση θα διαφωνήσει με το Τελ Αβίβ για την Κύπρο ή για τη Γάζα η για οτιδήποτε και θα δει την επόμενη ενημέρωση λογισμικού να αργεί, όπως και η τροφοδοσία σε πυραύλους.

Και εδώ φτάνουμε στο πιο απτό ερώτημα απ’ όλα. Ποιος φτιάχνει τα βλήματα; Γιατί το σύστημα δεν είναι οι εκτοξευτές, οι εκτοξευτές είναι σωλήνες. Το σύστημα είναι τα βλήματα που θα υπάρχουν μέσα τους τη μέρα που θα χρειαστούν. Τα Python και τα Derby του SPYDER τα κατασκευάζει η Rafael. Τα Barak η IAI. Τους πυραυλοκινητήρες και των δύο οικογενειών τους φτιάχνει η Tomer, τρίτη κρατική ισραηλινή εταιρεία. Το Stunner του David’s Sling βγαίνει μισό από τη Χάιφα και μισό από την Αριζόνα, από τις γραμμές της Raytheon. Τρεις πηγές ανεφοδιασμού λοιπόν για την ελληνική αεράμυνα, καμία σε ελληνικό έδαφος, δύο σε μια χώρα που πολεμά και μία πίσω από τις αμερικανικές άδειες εξαγωγών.

Και ποιος προηγείται όταν τα βλήματα δεν φτάνουν για όλους; Καμία σύμβαση δεν το γράφει, το έδειξε όμως η ίδια η πραγματικότητα, δύο φορές. Τον Ιούνιο του 2025, στον δωδεκαήμερο πόλεμο με το Ιράν, έπεσαν πάνω στο Ισραήλ περισσότεροι από πεντακόσιοι (500) βαλλιστικοί πύραυλοι. Ο ουρανός με τα περισσότερα στρώματα αεράμυνας στον κόσμο δεν αποδείχθηκε αδιαπέραστος. Αμερικανός αξιωματούχος έλεγε στη Wall Street Journal ότι τα αποθέματα των αναχαιτιστών Arrow τελειώνουν και ότι το σύστημα είχε ήδη κορεστεί, τόσο που το Ισραήλ θα έπρεπε να διαλέγει ποιον πύραυλο θα αναχαιτίσει και ποιον θα αφήσει να πέσει. Αναλυτές υπολόγισαν ότι μέσα σε δώδεκα (12) μέρες κάηκε περίπου το ένα τέταρτο του αποθέματος, παραγωγή ετών. Στον νέο γύρο του 2026 τα πράγματα χειροτέρεψαν, με τα ποσοστά των ιρανικών πυραύλων που περνούν να ανεβαίνουν από το τρία τοις εκατό (3%) στο εικοσιεπτά τοις εκατό (27%) και με χτυπήματα μέχρι τη Ντιμόνα. Αυτό είναι το σύστημα που αγοράζουμε. Δοκιμασμένο στη φωτιά όσο κανένα, και ακριβώς γι’ αυτό ξέρουμε ότι αδειάζει. Αν λοιπόν ο ίδιος ο κατασκευαστής έμεινε από βλήματα υπερασπιζόμενος τον δικό του ουρανό, δεν χρειάζεται φαντασία για να απαντηθεί ποια σειρά έχει ο πελάτης σε μια ταυτόχρονη κρίση. Ο κατασκευαστής οπλίζει πρώτα τον δικό του στρατό. Πάντα.

Όποιος το θεωρεί ισραηλινή ιδιαιτερότητα, ας ρωτήσει τους Ελβετούς για τα Patriot. Η ουδέτερη Ελβετία παρήγγειλε το 2022 πέντε (5) συστοιχίες από τις ΗΠΑ, δύο (2) δισεκατομμύρια φράγκα, με παραδόσεις από το 2026 ως το 2028. Τον Ιούλιο του 2025 η Ουάσιγκτον την ενημέρωσε ότι αναπροτεραιοποιεί τις παραδόσεις υπέρ της Ουκρανίας. Οι δικές της συστοιχίες γλίστρησαν προς το 2030 και βλέπουν το 2034, το κόστος εκτιμάται αυξημένο έως πενήντα τοις εκατό (50%), η Βέρνη πάγωσε τις πληρωμές και συζητά πλέον ανοιχτά την ακύρωση της παραγγελίας. Μια χώρα που πλήρωσε, μπήκε στην ουρά και είδε την ουρά να αλλάζει χωρίς να ερωτηθεί. Αυτό παθαίνει ο πελάτης όταν ο πωλητής του αποκτήσει δικό του πόλεμο ή δικό του φίλο σε πόλεμο. Ο δικός μας πωλητής έχει και τα δύο, μόνιμα.

Το τρίτο πράγμα είναι μια αναντιστοιχία που κανείς δεν σχολιάζει. Ο λόγος που η Ελλάδα βιάστηκε είναι ο τουρκικός βαλλιστικός Tayfun, με ανακοινωμένο βεληνεκές πεντακόσια εξήντα (560) χιλιόμετρα. Από τα τρία επίπεδα της Ασπίδας, το μόνο που φτιάχτηκε για τέτοιον αντίπαλο είναι το David’s Sling. Το Barak ER έχει περιορισμένη αντιβαλλιστική ικανότητα, γιατί γεννήθηκε ως ναυτικός πύραυλος αεράμυνας για την Ινδία και έμαθε αργότερα λίγη αντιβαλλιστική, με εκρηκτική κεφαλή αντί για πρόσκρουση και με φάκελο που ζορίζεται σε στόχους που κατεβαίνουν με πέντε (5) Μαχ.

Το David’s Sling λοιπόν, με τα επτακόσια εβδομήντα (770) εκατομμύρια, παίρνουμε δύο (2) συστοιχίες. Δύο (2) συστοιχίες για μια χώρα με Αθήνα, Θεσσαλονίκη, Σούδα, Ανδραβίδα και εκατό (100) κατοικημένα νησιά. Το επίπεδο που φτιάχτηκε για τον αντίπαλο που φοβόμαστε είναι το πιο μικρό στο πακέτο αυτής της αγοράς!

Και οι εναλλακτικές; Γιατί υπήρχαν, ώριμες και σε παραγωγή. Το ευρωπαϊκό SAMP/T NG της MBDA στο ψηλό επίπεδο, χωρίς αμερικανικές άδειες και με πρόσβαση στα ευρωπαϊκά χρηματοδοτικά εργαλεία. Το γερμανικό IRIS-T, που η Ουκρανία δοκίμασε στη φωτιά με ποσοστά κατάρριψης πάνω από ενενήντα τοις εκατό (90%). Το NASAMS, που ρίχνει τα ίδια βλήματα AMRAAM που η ελληνική αεροπορία έχει ήδη στις αποθήκες της. Το βρετανικό CAMM, που η Πολωνία δεν το αγόρασε απλώς, το συμπαράγει στο Radom και σήμερα φτιάχνει βλήματα σε πολωνικό έδαφος.

Η Ελλάδα μάλιστα είχε ενταχθεί τον Φεβρουάριο του 2024 στην ευρωπαϊκή πρωτοβουλία κοινής αεράμυνας Sky Shield, την ίδια μέρα με την Τουρκία. Δύο χρόνια μετά αγοράζει έξω από αυτήν, από χώρα εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης, χωρίς διεθνή διαγωνισμό και χωρίς δημοσιευμένη συγκριτική αξιολόγηση. Το επιχείρημα ήταν η ταχύτητα, και έχει μια βάση, γιατί οι ευρωπαϊκές γραμμές παραγωγής έχουν ουρές. Η Πολωνία όμως είχε την ίδια πίεση χρόνου και διάλεξε τον αργό δρόμο της συμπαραγωγής. Εμείς διαλέξαμε τον γρήγορο δρόμο και θα φτιάχνουμε καταφύγια.

Γιατί αυτό, στην ουσία, είναι το ελληνικό μερίδιο. Επτακόσια (700) εκατομμύρια, το είκοσι πέντε τοις εκατό (25%) του προγράμματος, θα μείνει λένε στη χώρα. Ας δούμε πώς. Μεταλλικές κατασκευές, οχήματα, καταφύγια από τη ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ, συντήρηση, συναρμολόγηση επί αδείας. Ούτε μία πατέντα, ούτε μία γραμμή πηγαίου κώδικα, ούτε ένας ερευνητής ραντάρ δεν περνά σε ελληνικά χέρια. Η ελληνική βιομηχανία «άμυνας» βγαίνει από τη συμφωνία υπεργολάβος όλων και ιδιοκτήτης κανενός.

Απέναντι στέκεται το τουρκικό παράδειγμα, και οφείλουμε να το κοιτάξουμε χωρίς εθνικά μυωπικά γυαλιά. Η Άγκυρα ξεκίνησε το πρόγραμμα Hisar γύρω στο 2007 και παρέλαβε τον αντιβαλλιστικό Siper το 2023. Δεκαέξι (16) χρόνια, αποτυχίες, ξένοι σύμβουλοι στην αρχή, ρωσική εμπειρία από τους S-400 στην πορεία. Το Steel Dome, ο δικός τους θόλος, σήμερα τρέχει με συμβόλαια έξι κόμμα πέντε (6,5) δισεκατομμυρίων δολαρίων, ένα εργοστάσιο ενάμισι (1,5) δισεκατομμυρίου που θα γίνει το μεγαλύτερο κέντρο παραγωγής αεράμυνας στην Ευρώπη, και ετήσιο προϋπολογισμό ανάπτυξης πάνω από τρία (3) δισεκατομμύρια. Η εξάρτησή τους από ξένους προμηθευτές έπεσε από ογδόντα τοις εκατό (80%) στις αρχές του αιώνα κάτω από είκοσι (20%) σήμερα. Δεν το έκαναν από πατριωτισμό. Το έκαναν γιατί οι Αμερικανοί τους έκοψαν τα Patriot και τα F-35 και η ανάγκη γέννησε βιομηχανία. Εμείς δεν αποκλειστήκαμε ποτέ από πουθενά, και ίσως αυτή να είναι η ατυχία μας. Πληρώνουμε το τρίτο υψηλότερο ποσοστό του ΑΕΠ στο ΝΑΤΟ για την άμυνα, επτά (7) δισεκατομμύρια φέτος από τον προϋπολογισμό του υπουργείου, εννιά κόμμα έξι (9,6) με τη μεθοδολογία της συμμαχίας, πάνω από χίλια (1.000) ευρώ για κάθε κάτοικο αυτής της χώρας, και μετά από πενήντα (50) χρόνια τέτοιων αγορών δεν υπάρχει ούτε ένας πύραυλος με ελληνικό όνομα. Η Τουρκία έδωσε τα ίδια λεφτά και έχει τον Siper. Εμείς έχουμε αποδείξεις. Αποδείξεις αγοράς.

Και για να πάρουν διαστάσεις τα πενήντα (50) χρόνια αγορών, ας μετρήσουμε τι στοίχισαν. Από τη μεταπολίτευση ως σήμερα η Ελλάδα έχει δαπανήσει για την απόκτηση οπλικών συστημάτων πάνω από διακόσια (200) δισεκατομμύρια ευρώ, με τους πιο πρόσφατους υπολογισμούς να ανεβάζουν το ποσό πάνω από τα διακόσια πενήντα (250). Μια μελέτη μάλιστα υπολόγισε ότι μόνο το επιπλέον που δαπανήσαμε σε σχέση με μια συγκρίσιμη χώρα σαν την Πορτογαλία καλύπτει το μεγαλύτερο μέρος του χρέους των τριακοσίων είκοσι (320) δισεκατομμυρίων που μας γονάτισε το 2010. Αν ένα μέρος από αυτόν τον ποταμό είχε κατευθυνθεί σε επιστήμονες, σε πατέντες, σε τεχνολογία και σε γραμμές παραγωγής, η ελληνική πολεμική βιομηχανία θα ήταν σήμερα τεράστια, εξαγωγική, με δικά της προϊόντα και δικά της ονόματα. Ολόκληρο το τουρκικό Steel Dome, με το εργοστάσιο και τα δεκαέξι (16) χρόνια έρευνας, στοίχισε λιγότερο από το ένα εικοστό όσων έχουμε ξοδέψει εμείς σε αγορές. Λεφτά υπήρχαν πάντα. Αυτό που περίσσευε ήταν η εξάρτηση, και τη λέγαμε συμμαχία.

Και τον λογαριασμό δεν τον έχουμε καν κλείσει. Σε κάθε αντιαεροπορικό σύστημα, η συντήρηση, οι αναβαθμίσεις και η αναπλήρωση βλημάτων μέσα σε τριάντα (30) χρόνια ζωής κοστίζουν όσο και η αρχική αγορά. Τα τρία κόμμα ένα (3,1) δισεκατομμύρια της Δευτέρας είναι στην πραγματικότητα έξι με επτά (6-7), και το δεύτερο μισό θα ρέει επί δεκαετίες προς τη Χάιφα, το Τελ Αβίβ και την Αριζόνα, με κάθε ανανέωση να χρειάζεται τη διπλή υπογραφή που είπαμε. Αν είχαμε συμπαραγωγή, αυτό το δεύτερο μισό θα έμενε εδώ.

Δεν γράφω τίποτα από αυτά για να πω ότι η χώρα δεν χρειάζεται αεράμυνα. Τη χρειάζεται επειγόντως. Οι συστοιχίες SPYDER θα στηθούν λέει και στα νησιά των διακοπών, εκεί που ο εκτοξευτής θα κοιτάζει το Αιγαίο πάνω από τις ξαπλώστες και τα μισοτελειωμένα μοχίτο, και οι Ισραηλινοί τουρίστες θα φωτογραφίζουν με ανακούφιση τα δικά τους βλήματα να τους προστατεύουν στις ξένες παραλίες. Όσες δεν θα έχουν αγοράσει. Η εικόνα λέει όλη την ιστορία. Θα είμαστε καλά προστατευμένοι; Η προστασία δεν θα είναι δική μας. Θα τη νοικιάζουμε, με τριακονταετές συμβόλαιο, από έναν σπιτονοικοκύρη που βρίσκεται μόνιμα σε πόλεμο, και θα την ονομάζουμε, σε άπταιστα ομηρικά ελληνικά, Ασπίδα του Αχιλλέα. Ο Αχιλλέας τουλάχιστον είχε ασπίδα φτιαγμένη επί παραγγελία από τον Ήφαιστο, τον δικό του θεό. Η δική μας βγήκε από ράφι, με τη φτέρνα προεγκατεστημένη.

* Ο Αλέξανδρος Τσίγγος είναι τηλεοπτικός και ραδιοφωνικός παραγωγός και αρθρογράφος και αναλυτής σε διάφορα ενημερωτικά sites και εφημερίδες.
Πηγή : documentonews.gr